Адыгэ алфавит
Адыгабзэр агглютинативнэ бзэу щыт, ар къикIырэр гущыIэ кIэухэр грамматикэ къэбарым пае агъэфедэх, ыкIи гущыIэ зэкIэлъыкIуакIэр шъхьафит шъыпкъ.
Адыгабзэм иIэх диалект заулэ, ахэмэ ахэт Адыгэбзэр, Къэбэртэибзэр ыкIи Абазэбзэр.
Итарихъ иуахътэкIэ адыгабзэр тхыгъэ системэ зэфэшъхьафхэмкIэ атхыгъ, ахэм ахэт урым, джырджый, кирилл ыкIи латын алфавитхэр. Мы тхыгъэ системэ пэпчъ ежь ироль гъэнэфагъэ адыгабзэм итарихъ иIагъ.
Адыгабзэр тхынымкIэ агъэфедэгъэ апэрэ тхыгъэ системэу ашIэрэр урым алфавитыр ары.
Урым алфавитыр Кавказ шъолъырым чыристан динлэжьхэм къыращагъ я 4-рэ лIэшIэгъум ыкIи адыгабзэр тхынымкIэ агъэфедагъ зы уахътэкIэ.
Ау урым алфавитыр адыгабзэм имакъэхэм къыгъэлъэгъонхэмкIэ дэгъоу щытыгъэп, ыкIи нэмыкI тхыгъэ системэхэмкIэ зэблахъугъ.
Тарихъым иуахътэхэмкIэ тхыгъэ системэхэр
Урым алфавитыр адыгабзэр тхынымкIэ агъэфедэгъэ апэрэ тхыгъэ системэу ашIэрэр ары. Кавказ шъолъырым чыристан динлэжьхэм къыращагъ я 4-рэ лIэшIэгъум ыкIи адыгабзэр тхынымкIэ зы уахътэкIэ агъэфедагъ. Ау урым алфавитыр адыгабзэм имакъэхэм къыгъэлъэгъонхэмкIэ щытыгъэп, ыкIи нэмыкI тхыгъэ системэхэмкIэ зэблахъугъ.
Джырджый алфавитыр адыгабзэр тхынымкIэ я 19-рэ лIэшIэгъум агъэтэрэзыгъ, ыкIи адыгабзэкIэ тхылъхэмрэ гъэзетхэмрэ къыдэгъэкIынымкIэ агъэфедагъ. Джырджый алфавитыр — джырджый бзэр тхынымкIэ илъэс 1500-м нахьыбэрэ агъэфедэрэ алфавит ежь яй. Ар хьарыф 33-рэм зэхэт ыкIи хьарыфышхохэмрэ хьарыфцIыкIухэмрэ зэхэтэу атхы.
Кирилл алфавитыр Кавказ шъолъырым я 19-рэ лIэшIэгъум къыращагъ ыкIи Советскэ Союзым адыгабзэм официальнэ тхыгъэ системэу аштагъ. Ар урысыбзэр, украиныбзэр ыкIи сербыбзэр зэратхырэ алфавит. Урым алфавитым техыгъ ыкIи хьарыф 33-рэм зэхэт.
Латын алфавитыр адыгабзэр тхынымкIэ зы Iофхэм агъэфедагъ, анахьэу Тыркуемрэ Иорданиемрэ, адыгэ бэр зыкIуагъэхэм. Ар хьарыф 26-рэм зэхэт ыкIи хьарыфышхохэмрэ хьарыфцIыкIухэмрэ зэхэтэу атхы.
Бзэм ифэшъуашэхэр
Адыгабзэр зынафэу щытыр — гласнэхэмрэ согласнэхэмрэ язэтефэ системэ къин, джащ фэдэу гласнэхэмрэ согласнэхэмрэ ягрэдэцие агъэфедэ. Джащ фэдэу гласнэхэмрэ согласнэхэмрэ язэблэхъуныгъэ системэ бай иI, ахэмэ гущыIэм имэхьанэ зэблахъун алъэкIы грамматикэ зэпхыныгъэм елъытыгъэу.
Диалект шъхьаIэхэр
Адыгабзэм идиалект шъхьаIэхэр — абдзэхабз, бжъэдыгъуабз, къэбэртэибз, шапсыгъэбз, темыргъуабз ыкIи убыхыбз. Диалект пэпчъ ежь ифэшъуашэхэмрэ изэфэшъхьафыныгъэхэмрэ иI, ау пстэуми зэгурыIоныгъэ яI.
Iофыгъохэмрэ къэухъумэнымрэ
ЛIэшIэгъухэмкIэ адыгабзэр Iофыгъо бэмэ IукIагъ, ахэмэ ахэт Урысые империемрэ Советскэ Союзымрэ ягъэкIодыныгъэрэ яхэгъэткIухьаныгъэрэ. Непэ адыгабзэр кIодыжьын ылъэкIынэу алъытэ, ныбжьыкIэ бэмэ урысыбзэр е нэмыкI бзэхэр агъэфедэ ащ ычIыпIэ. Ау бзэр къэухъумэнымкIэ ыкIи къэгъэпсэужьынымкIэ Iоф ашIэ, ахэмэ ахэт бзэ егъэджэн программэхэмрэ жылэ инициативэхэмрэ.
Адыгабзэр дунаимкIэ цIыф миллион 3-м фэдизмэ агъэфедэ, ахэмэ янахьыбэр Урысыем щэпсэу. Ар Урысыем ит Адыгэ Республикэм иофициальнэ бзэхэм ащыщ, джащ фэдэу Тыркуем, Иорданием ыкIи Сирием ащагъэфедэ.
Адыгабзэр зэгъэшIэныр адыгэ культурэмрэ жылэмрэ уапашIэнымкIэ екIолIакI дэгъу, джащ фэдэу бзэмрэ культурэмрэ лIэужыгъохэу къихьащтхэм апае къэухъумэнымкIэ IэпыIэгъу. Интернетым IэпыIэгъу бэхэр щыI.
ЕкIухыпIэ
Адыгабзэр — бзэ бай ыкIи гущыIэшху зиIэр, тарихъ кIыхьэ иI. Итарихъ иуахътэкIэ тхыгъэ системэ зэфэшъхьафхэмкIэ атхыгъ, ахэмэ ахэт урым, джырджый, кирилл ыкIи латын алфавитхэр.
Мы тхыгъэ системэ пэпчъ ежь ифэшъуашэхэр иI ыкIи адыгабзэм итарихъырэ ихэхъоныгъэрэ мэхьэнэшхо щыриI.
