Уилъэпкъ е улъэкъуаджэ щыщыныгъэр къыхэгъэщ ыкIи ащ техьэрэ тамгэр къэгъот

Адыгэхэр Кавказ шъолъырым щыпсэухэрэ лъэпкъ. Культурэ баий яIэ, а культурэм и Iахь — штампхэр е печатхэр агъэфедэныр.
Мы печатхэм, "тамгэкIэ" зэджэхэрэм, адыгэ унагъохэм къагъэфедэщтыгъэх ямылъкухэр хагъэунэфыкIынымкIэ ыкIи ежьхэм загъэцIыкIынымкIэ.
Тамгэр гъучIым хашIыкIыщтыгъэ ыкIи унагъо пэпчъ ежь изэфэшъхьаф ищIыкIэ тетыщтыгъэ.
Ар унагъом инэшанэу щытыгъэ ыкIи зэкIэри — унэм илъхэри, щыгъынхэри, тхьапэхэри, письмэхэри — ащ паригъахъоу щытыгъэ. Тамгэр лъэкIыныгъэм инэшанэуи щытыгъэ: баихэм ыкIи лъытэныгъэ зиIэхэм нэхъ инхэр ыкIи нэхъ дахэхэр яIэщтыгъэ.

Аужырэ илъэсхэм адыгэ культурэм егъэзыгъэу къекIуэлIэжьыгъэ, ыкIи цIыфыбэ яунагъом итамгэ лъыхъухэу. Унагъом итамгэ къэгъотыныр къин, сыда пIомэ тхыгъабэ кIодыгъэ XIX-нэ лIэщIыгъуэм щыIэгъэ Кавказ заом ыкIи адыгэхэр Тырку къэралыгъом IукIын зэрафэхъугъэм щыгъуэ.
Арэу щытми, унагъом итамгэ ехьылIагъэу щыгъуазэ ухъун лъэкIыщт. Зы Iоф — уиунагъо итарихъ ыкIи генеалогиер плъыхъуныр. Ащ хэхьэ нахьыжъхэм ядэгущыIэныр, тхыгъэжъхэмрэ сурэтхэмрэ хэплъыхьаныр, тарихъ тхылъхэм яджэныр.
Уилъэпкъ шъуашэр зэгъэшIи, ащ техьэрэ тамгэр къэгъот.
Абдзахэхэр, Беслъэнейхэр, Бжъэдыгъухэр, Хьатыкъуайхэр, Къэбэрдейхэр, МэмхэгъылIхэр, Натыхъуайхэр, Шапсыгъэхэр, Кlэмгуйхэр, Убыххэр, Джэджэхэр, Жанэхэр.
Мы нэшанэр уи адыгэ унагъо жыгым хэбгъэхьан плъэкIыщт.

Гукъэу ыкIи гушъхьэлъытэу узэрэхьылIэмэ, уиунагъо итарихъ ыкIи ихабзэхэр адыгэ унагъо нэшанэмкIэ (тамгэмкIэ) къэпшIэн плъэкIыщт.
Нэгъуэщl Iоф — адыгэ жылагъом уехьылIэныр. Адыгэ культурэр къэухъумэнымрэ хэгъэунэфыкIынымрэ афэгъэзагъэу организациехэр ыкIи жылагъохэр щыIэх, ахэр къыуадэIэпыкъун алъэкIыщт.

Дамгэмрэ адыгэ унагъо нэшанэхэмрэ афэгъэхьыгъэу нэхъыбэ зэгъашIэмэ мыщ щыкlэ

Адыгэ унагъо нэшанэр адыгэ культурэмрэ хабзэмрэ ячасть шъхьаIэ. Ар Кавказ къухьэпIэ лъэныкъом къыщежьагъэу алъытэ ыкIи унагъор зы зэрэхъурэр ыкIи къызэрыухъумэрэр къигъэнэфэнэу агъэфедэщтыгъэ.
Нэшанэр, гъучIым е пхъэм хашIыкIэу, унэм пылъэщтыгъэ е унагъом щыщым ыIыгъыщтыгъэ — жьы Iаехэр IуигъэкIынымрэ насыпышIо къыхьынымрэ апае.

Ащ нэмыкIэу, унагъом итарихъ хэхьэрэ Iофышхохэр — сабый къызэрэхъугъэр, зэрэшъаорэр, лIэныгъэр — ащкIэ хагъэунэфыкIыщтыгъэ.

Адыгэ унагъо нэшанэм ишIыкIэ унагъохэм яку азфагу зэфэшъхьафыщтыгъэ, ау бэрэ дыгъэр, жъуагъохэр, псэушъхьэхэр, къэкIыхэрэр хэтыщтыгъэх. Мы нэшанэхэм унагъом мэхьанэ гъэнэфагъэ фыряIэщтыгъэ ыкIи унагъом иуасэхэр, иIошъхьэхэр ыкIи итарихъ къагъэлъагъоу алъытэщтыгъэ.
ДжырэкIэ адыгэ унагъо нэшанэр нэхъ макIэу агъэфедэ, ау ар адыгэ культурэ зэхэшIыкIыныгъэм ичасть шъхьаIэу къэнэжьы ыкIи музейхэмрэ культурэ къэгъэлъэгъуапIэхэмрэ бэрэ щыплъэгъу.

Адыгэ лъэпкъым тарихъ бай иI, илъэс мин пчъагъэкIэ узэIэбэкIымэ къикIыу. Мы жылагъом хэт унагъуэбэм яштамп е яэмблемэ яIэжь, ар ямылъкур, язэхэшIыкIыныгъэр ыкIи яуасэхэр къигъэнафэу.

Адыгэ унагъо штампыр, унагъо эмблемэкIэ е гербкIэ зэджэхэрэми, нэшанэу щыт лIэужьыгъуэхэм къакIоцI зэIэпахыгъэу. Ар унагъом итарихъ, ихабзэхэр ыкIи иIошъхьэхэр нэрылъэгъуу къэзыгъэлъагъорэ.
Штамп пэпчъ езым ишIыкIэ ыкIи имэхьанэ иI, ар унагъом иуасэхэр, иIошъхьэхэр ыкIи ихьал къигъэнафэу.

Адыгэхэм унагъо штампхэр агъэфедэныр Гурыт лIэщIыгъуэхэм къыщежьагъ, ахэр унагъохэр зэхагъэкIынымрэ зэхагъэшъхьафынымрэ апае агъэфедэщтыгъэх. Штампхэр щыгъынхэм, Iашэхэм, ахъщэхэм атырадзэщтыгъэх.

Адыгэ унагъуэбэмэ яштамп якультурэ мылъкумрэ язэхэшIыкIыныгъэмрэ ячасть шъхьаIэу щыт. Ар ялъапсэ инэшанэу ыкIи яблэкIыгъэм зэрепхыгъэу мэлажьэ. Ащ нэмыкIэу, ар щытхъум икъэкIуапIэу щыт ыкIи унагъом ихабзэхэр, иIошъхьэхэр ыкIи иуасэхэр нэгъуэщIхэм ягъэлъэгъуным иамал.

Тарихъ мэхьанэу иIэми, адыгэ унагъо пстэуми яштамп ашIэу джыдэдэм ашIэрэп. ЗэгорэхэмкIэ штампыр кIодыгъэу е щыгъупшэжьыгъэу хъун ылъэкIыщт, е зыкIи щымыIагъэу щытынкIи мэхъу.

Уиунагъо и адыгэ штамп ехьылIагъэу нэхъыбэ зэбгъашIэмэ уфаемэ, лъэбакъуэ заулэ пхьын плъэкIыщт. АпэрэмкIэ, уиунагъом щыщхэм, анахьыжъхэм, ядэгущыIэ. Илъэсхэм къакIоцI къаIэкIэнэгъэ унагъо тарихъымрэ хабзэхэмрэ ехьылIагъэу ашIэрэ яIэнкIи мэхъу. ЕтIуанэмкIэ, интернетымрэ тхылъеджапIэхэмрэ адыгэ культурэмрэ унагъо штампхэмрэ яхьылIэгъэ тхылъхэр, тхыгъэхэр ыкIи нэгъуэщI материалхэр къащылъыхъу. АужымкIэ, адыгэ жылагъом е организацием ухэхьаныр зэгупшыс — ахэм нэхъыбэ уагъэшIэн ыкIи адыгэ мылъкум нэгъуэщI кIасэхэми уарапхын алъэкIыщт.

ИкIэухыгъэу, адыгэ унагъо штампыр мылъку, зэхэшIыкIыныгъэ ыкIи уасэхэм янэшанэу щыт мы жылагъом хэт унагъуэбэмэ апае. Уиунагъо иштамп ехьылIагъэу нэхъыбэ зэбгъашIэмэ уфаеми е адыгэ лъэпкъым икультурэ бай зэбгъэлъэгъумэ уфаеми, уигъогу къызэIузыхыщт материалыбэ щыI.