Сирием исъыс адыгэхэр: тарихъыр, жапӀэхэр, щыӀэныгъэмрэ лъэпкъ зыхэлъыныгъэмрэ я тхыдэхэр

Голан къуажэхэм къыщыщӀэдзауэ Дамаск нэс, Сирием ис адыгэхэм я тарихъыр, я хабзэхэр, я щыӀэныгъэр лъэпкъ зырызхэм къахэкӀыу къэгъэлъэгъуащ.

КъыдэгъэкӀыгъуэ

Сирием ис адыгэхэр диаспорэ жапӀэ закъуэкъым — ахэр щыӀэныгъэм, лъэпкъ зыхэлъыныгъэм, зэпымыуным я тхыдэщ.

Илъэсишъэм щӀигъукӀэ, Сирием ис адыгэ унагъуэхэм я хабзэхэр, бзэр, жапӀэ зэхэтыкӀэр къагъэнащ, я гъунэгъу тарихъыр зэрызэрахъуэкӀыми.

Голан Ӏуащхьэхэм щыӀэ къуажэ тыншхэм къыщыщӀэдзауэ Дамаск и къуажэ гъунэгъухэм нэс, абыхэм я тхыдэхэр зыхэмыкӀынымрэ зыхэтынымрэ я тхыдэщ.

Къэбгынэным къыщыщӀэдза тхыдэ

Сирием ис адыгэхэр XIX лӀэщӀыгъуэм и кӀэм къыщыщӀэдзащ, я хэкум къыхагъэщу Кавказым къыдэкӀа нэужь.

Унагъуэ куэдым зимыӀэу къэсащ — Хы ФӀыцӀэм къыдэкӀыу, абы иужькӀэ Осмэн лъэпкъхэм къакӀухьауэ, иджы Сирием хэт щӀыпӀэхэм нэса нэс.

Лъэпкъхэм къакӀухьа тхыдэ нэхъыбэу къаӀуэтэжыр адыгэ щӀалэхэр щӀыпӀэ жыжьэхэмрэ гугъуехь щӀыпӀэхэмрэ зэрыщыӀарщ, абыхэм я щыӀэныгъэр зыми къыщыщӀэдзауэ щӀэуэ зэрагъэпэщарщ.

Ахэр къуажэхэр ящӀащ, жапӀэхэр къагъэпэщащ, я хабзэхэм тету жапӀэ зэхэтыкӀэ ягъэуващ.

Голан къуажэхэр: хэкум хэт хэку щхьэхуэ

ЩӀыпӀэм щыӀа зауэхэм ипэкӀэ, Сирием ис адыгэхэр нэхъыбэу Голан Ӏуащхьэхэм (Къунейтрэ щӀыпӀэ) я къуажэхэмкӀэ щӀэныгъэ яӀэрт.

Барикъэ, Бир Аджэм сымэ хуэдэ къуажэхэр адыгэ щыӀэныгъэм и гупчэ хъуащ.

А къуажэхэм щыӀэныгъэр зэхэту, псэукӀэ зыхуэфащэу, хабзэм и лъабжьэу щытащ.

Нэхъыжьхэм тхыдэхэр къаӀуэтэж:

• ЖапӀэ зэпыщӀэныгъэ быдэхэр
• Зэдэлэжьыгъуэ
• Хабзэхэмрэ этикетымрэ я нэмысыгъэ быдэ

А къуажэхэр щыпсэупӀэ закъуэкъым — ахэр лъэпкъ зыхэлъыныгъэр нэхъ щэхуу къыщыгъэнэжа щӀыпӀэхэрт.

Унагъуэ куэдым иджыри къуажэ ахэм я гугъу ящӀэж, къыхагъэща нэужьми.

КъалэхэмкӀэ зекӀуэ: Дамаск гупчэ щӀэуэ

Зэманым ирихьэлӀэу, адыгэ куэдым къуажэхэм къыдэкӀыу къалэхэм кӀуащ, нэхъыбэу Дамаск.

Дамаск, жапӀэм къалэ щыӀэныгъэм зыхуигъэзащ, я лъэпкъ зыхэлъыныгъэр къагъэнауэ.

Къуажэ гъунэгъу зырызхэр адыгэ унагъуэхэмкӀэ щӀэныгъэ хъуащ, абыхэм хабзэхэр унэ кӀуэцӀым щыӀэу щытащ, дунейр зэрызэрахъуэкӀыми.

Нэхьыжъхэм зэраIуатэр ары:

• Бзэр унэм щыгущыIэщтыгъэ
• Адыгэ хабзэхэр лъэшэу агъэзафэщтыгъэ
• Нысэпщэжъхэмрэ зэхахьэхэмрэ адыгэ хабзэм тетэу кIуагъэх

Джыдэдэм, Дамаскым Сирием ис адыгэхэм ящыIэныгъэ игупчэ шъхьаIэу къэнэжьы.

ЩыIэныгъэу мафэ къэс щыIэр

Сирием ис адыгэхэм яхабзэ зэхахьэхэмкIэ закъоу щытыгъэп – мафэ къэс щыIэныгъэм хэлъыгъ.

Нысэпщэжъхэр

Сирием ис адыгэ нысэпщэжъхэр зэрызэхэтымрэ зэрызэфагъэмрэкIэ ашIэ. Зэрыхъугъэп – пстэури хабзэм тетэу кIощтыгъэ:

• Къашъом ирэт
• Къэлахьхэм язэдэгугъу
• Зэхахьэм хэтхэм япшъэрылъхэр

Къашъорэ орэдыррэ

Къашъо гупхэр бэу щытыгъэх, нэхьыбэу ныбжьыкIэхэм ахэтэу, зэхахьэхэмрэ зэшIукIэхэмрэ адыгэ къашъохэр къашъощтыгъэх.

Шыугъэр

Адыгэ шыугъэр, мафэ къэс зэрэщымыгъэрми, зэшIукIэхэм яшъыпкъэу щытыгъ.

Унагъохэм къахэкIыгъэ тхыдэхэр

Сирием ис адыгэ унагъо бэмэ тхыдэ зэфагъэхэр яIэх:

• Кавказым щыIэгъэ хэкужъыр зыгугъэфэжьыгъэ тэтэжъхэр
• Зэпхыгъэ гупчэхэм хэтэу къэхъугъэ анахьыжъхэр
• Джыдэдэм яшъыпкъэныгъэ къэзыгъотыжьырэ кIэлэцIыкIухэр

Унагъохэм зэдаIуатэрэ тхыдэ шъхьаIэу щыIэр ары анахьыжъхэм зэраIуагъэр:

"Дунэир зэрызэпытырми, уишъыпкъэныгъэ угъэгъупшэ."

Мы гущыIэ закъор ары шъыпкъэныгъэр лъэпкъхэм ахэзыгъэуцуагъэр.

Гупчэ щыIэныгъэрэ зэхахьэхэррэ

Сирием щыIэгъэ къинхэм ыпэкIэ, адыгэ гупчэ щыIэныгъэр лъэшэу активнэу щытыгъ.

ЩыIэгъэх:

• Культурнэ клубхэр
• Къашъо гупхэр
• Гупчэ зэхахьэхэр
• Зэхэтыгъэ зэхахьэхэр

Зэхахьэхэм шъхьаIэу пшъэрылъхэр яIэгъэх:

• Хабзэхэр зэрагъэшIэнхэр
• ЦIыфхэр зэхахьэнхэр
• Культурнэ шIэныгъэр къызэрагъэнэнхэр

Бзэ: Къызэгъэнэнрэ кIодыжьынрэ

Сирием ис адыгэ щыIэныгъэм иIофыгъо шъхьаIэхэм ащыщыгъ адыгэ бзэр къызэгъэнэнэныр.

Унагъо бэмэ:

• Анахьыжъхэр бзэмкIэ гущыIэщтыгъэх
• КIэлэцIыкIухэм къагурыIощтыгъэ е зыгорэкIэ гущыIэщтыгъэх

Ау, диаспорэ гупчэ бэмэ афэдэу, бзэ къэгъэфедэныр зэманым къыкIоцI къыкIоцI кIодыжьыгъ.

Джыдэдэм, бзэр шъыпкъэныгъэм иIофыгъо шъхьаIэу зэрэщытыр къагурыIожьыгъ.

Къин зыхэлъ илъэсхэрэ зэпыхьагъэхэррэ

Илъэс къинхэм, Сирием ис адыгэхэр – Сирием ис пстэури – къин бэмэ ахэфагъэх.

Унагъо бэмэ:

• Яунэхэр къагъэнагъэх
• Къэралыгъо нэмыкIхэм кIуагъэх
• Диаспорэ къэуцугъэу къахэкIыгъэх

Мыщ щыIэныгъэ къэуцугъэ къыгъэхъугъ: Сирием къикIыгъэ адыгэхэр къэралыгъо бэмэ ахэфагъэх, яшъыпкъэныгъэ зэдащэу.

Шъыпкъэныгъэ джыдэдэм: Зэугъоигъэрэ къэкIощтрэ

Джыдэдэм, Сирием къикIыгъэ адыгэхэр:

• Къэралыгъо нэмыкIхэм гупчэхэр къагъэуцужьых
• Лъэпкъэгъухэм адызэпхыжьых
• Яхабзэ къызэрагъэнэнэу зыгъэхьазырых

Шъыпкъэныгъэр активнэу къызэгъэнэн фаеу зэрэщытыр къагурыIожьыгъ.

Джыдэдэм иIофыгъо шъхьаIэхэм ащыщ: унагъо тхыдэхэр къызэгъэнэнхэр.

Унагъо къутамэхэмкIэ зэпхыжьын

Сирием къикIыгъэ адыгэ бэмэ апае, унагъо къутамэ къэгъэуцуныр Iофыгъо закъоу щытэп – кIодыгъэр къызэрагъэуцужьырэ амал ары.

МыщкIэ къыдэIэпэшъущт:

• Унагъо къызыхэкIыгъэр къызэрагъэшIэн
• Къэралыгъо зэфэшъхьафхэм ис лъэпкъэгъухэр зэпхынхэр
• Тхыдэхэр кIодыжьынхэм ыпэкIэ къызэгъэнэнхэр

Мыр нэхьыбэу ныбжьыкIэхэм апае шъхьаIэ.

Къэуцугъэ

Сирием ис адыгэхэм ятхыдэ къинхэм ахэфагъэхэми, шъыпкъэныгъэр къызэрагъэнэныр ары.

Къэралыгъо къикIыгъэхэм къыщегъэжьагъэу къуаджэхэмрэ къалэхэмрэ ахэфагъэхэми, къинхэм ахэфагъэхэми, гупчэм шъыпкъэныгъэр лъэшэу къызэнагъ.