Америкэм ис адыгэхэр: дунэе щӀэпӀэм щыпсэу щыӀэныгъэ

Пэублэ

Америкэ Штат Зэгуэтхэм (United States) адыгэу исыр бжыгъэкIэ куэдкъым — ауэ ахэр къыхэщыжыр я лэжьыгъэмкIэ, зэпэщыныгъэмкIэ икIи лъэпкъ хабзэр зэрахъумэмкIэщ. ЦIыху мелуан 330-рэ зыщыпсэу къэралым, адыгэ мин 5-м къыщыщIэдзауэ мин 10-м нэс исыр гъэщIэгъуэну зэхэтщ: ахэр зы щIыпIэ закъуэ имысу зэбгрыпхъами, я лъэпкъ щытыкIэр зэрахъумэр езыхэм я гукъыдэжкIэ, технологиещIэхэмкIэ икIи я лъапсэм зэрыхуэпэжымкIэщ.

Тыркум е Иорданием щыпсэу адыгэ диаспорэхэм (ахэр нэхъ инщ икIи нэхъ пасэу зэхэуващ) ялъытауэ, Америкэм исыгъэ адыгэхэр зэбгрыпхъауэ мэпсэу — Нью-Джерси (New Jersey) къыщыщIэдзауэ Калифорние (California) нэс, Техас (Texas) къыщыщIэдзауэ Мичиган (Michigan) нэс. Ауэ а зэбгрыпхъагъэм я лъэпкъ зэхэщIыкIыр иригъэхуэбжьащи, я хабзэр хъумэнымкIэ нэхъ гупсэу, нэхъ гупсысэщIэ яIэу икIи дуней псом исыгъэ адыгэхэм нэхъ епхауэ зыкъагъэлъагъуэ.

Америкэм исыгъэ адыгэхэм я тхыдэр — ар езыхэм я гукъыдэжкIэ Iэпхъуэныгъэм, профессионал лъагапIэхэр зэрапхъуаным икIи жыжьэгъуэм я лъапсэр иримыгъэгъуэщэным и тхыдэщ.

Адыгэхэр Америкэм зэрыIэпхъуа щIыкIэр

Америкэ Штат Зэгуэтхэм адыгэхэр зэманыгъуэ зыбжанэу икIи щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ Iэпхъуахэщ.

Япэу къэсахэр (1900-хэм – 1950-хэм)

Япэ адыгэхэр Америкэм къыщыхутахэр XX-нэ лIэщIыгъуэм и япэ илъэсхэрщ. Ахэр Осмэн Империемрэ КъуэкIыпIэ Гъунэгъумрэ къикIыу Iэпхъуа цIыху гупхэм яхэтащ. А зэманым къэсахэр мащIэ дыдэт, абы и щхьэусыгъуэкIи нэхъ ин гупхэм (Тыркухэм е Сириехэм) яхэзэрыхьыжт — Iэпхъуэныгъэ документхэми адыгэу иратхэртэкъым, абы щхьэкIэ Америкэ жылагъуэм ахэр адыгэу яцIыхуртэкъым.

ШыIэтыIэ зауэм и зэманыр (1950-хэм – 1980-хэм)

ЕтIуанэ Iэпхъуэгъуэр ШыIэтыIэ зауэм (Cold War) и зэманым къэхъуащ. Тыркумрэ КъуэкIыпIэ Гъунэгъумрэ щыщ адыгэхэр еджэнымрэ лэжьапIэ нэхъыфIхэмрэ яужь иту Америкэм къэкIуахэщ. Мы гупым яхэтхэр нэхъыбэм еджагъэшхуэт — инженерхэр, дохутырхэр, щIэныгъэрылажьэхэр. Ахэм Америкэр я лэжьыгъэмкIэ зыщызыужьыну щIыпIэу ялъытэрт.

Ахэм я лъэпкъ зэхэщIыкIыр быдэу яхэлът икIи Америкэм адыгэ культурэ зэгухьэныгъэхэр щызэхашэным япэу лъэбакъуэ зычахэр ахэрщ.

Нобэрей Iэпхъуэгъуэр (1990-хэм – нобэ нэс)

Америкэм адыгэ Iэпхъуэныгъэ нэхъ иныр 1990-хэм къыщыщIэдзауэ нобэ нэс екIуэкIырщ. Мы гупым хыхьэхэр:

• Тыркум къикIа профессионалхэр — Инженерхэр, IT специалистхэр икIи бизнесменхэр. Ахэр Силикон Куэйм (Silicon Valley), Нью-Йорк (New York) икIи нэгъуэщI технологие центрхэм лэжьапIэ щылъыхъуэу къэкIуахэщ.
• ЩIэныгъэрылажьэхэмрэ студентхэмрэ — Америкэ университетхэм щызыджэ адыгэ щIалэгъуалэр. Ахэм я нэхъыбэр еджэныр къыщыухым мыбдеж къэнащ.
• Иорданиемрэ Сириемрэ къикIа унагъуэхэр — Псом нэхъыбэу 2011-нэ илъэсым Сирием зауэр щыщIэдзам, адыгэ унагъуэ зыбжанэ Америкэм щыхъумакIуэ хъуащ.
• Кавказым къикIа адыгэхэр — Адыгэ Республикэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым икIи Къэрэшей-Шэрджэсым къикIахэр (я бжыгъэкIэ нэхъ мащIэщ).

Мы нобэрей Iэпхъуэгъуэр зэщхьэщыкIыныгъэ куэд зэрызэхэтымкIэ гъэщIэгъуэнщ — абы къызэщIеубыдэ къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм, лъэпкъыкъуэ зэмыщхьхэм къикIа адыгэхэр, абыкIи Америкэм щызэхуэса адыгэ жылагъуэр дуней псом щыщхэмкIэ зэхэтщ.

Америкэм адыгэхэр щыпсэу щIыпIэхэр

Тыркум адыгэ къуажэ 500-м нэблагъэ щыIэми, е Иорданием адыгэхэр Амманрэ (Amman) Заркарэ (Zarqa) щызэхуэсами, Америкэ Штат Зэгуэтхэм исыгъэ адыгэхэр къэрал псом зэбгрыпхъауэ мэпсэу. Ауэ адыгэ гъащIэр нэхъыбэу щызэхэт щIыпIэ зыбжанэ щыIэщ:

Нью-Джерси: Жылагъуэм и гупэр

Нью-Джерси (New Jersey) штатым и щӀыпӀэхэм — псом хуэмыдэу Уэйн (Wayne), Патерсон (Paterson) къалэхэмрэ абыхэм я гъунэгъу щӀыпӀэхэмрэ — Америкэ Штат Зэгуэтхэм (USA) ис адыгэхэм я нэхъыбэр щыпсэу щӀыпӀэщ. Мыбы щыхахэщ Адыгэ Культурэ Институтыр (Circassian Cultural Institute - CCI), лъэпкъым и зэхуэс нэхъыщхьэхэри мыбы щызокӀуэкӀ.

Нью-Джерси щыпсэу адыгэ зэгухьэныгъэр къэрал псом ис адыгэхэм я дежкӀэ культурэ лъэныкъуэмкӀэ лъэщапӀэу щытщ. Унагъуэхэр сыхьэт бжыгъэкӀэ гъуэгу тетхэурэ мыбы екӀуалӀэхэщ, ар Америкэм ис адыгэхэм я «къалащхьэ» мыофициал хуэдэу щытщ.

Нью-Йорк къалэмрэ и гъунэгъу щӀыпӀэхэмрэ

Нью-Йорк (New York) и метрополитен щӀыпӀэшхуэм адыгэ специалистхэр — финанс, технологие, гъуазджэ лъэныкъуэхэм щылажьэхэр — къыхешэ. Къалэм и зэмылӀэужьыгъуагъэм (diversity) адыгэхэм я лъэпкъ щытыкӀэр зыхъумэжынымкӀэ щытыкӀэ фӀыхэр къыхуегъэуш, ар зыхэмыгъэгъуэщэнымкӀэ дэӀэпыкъуэгъу мэхъу.

Калифорние

Калифорние (California) и ипщэ лъэныкъуэмрэ Сан-Франциско (San Francisco Bay Area) и щӀыпӀэхэмрэ адыгэ зэгухьэныгъэ инхэр щыпсэущ, абыхэм я нэхъыбэр технологиехэмрэ щӀэныгъэмрэ (academia) пыщӀащ. Калифорние ис адыгэхэр нэхъ щӀалэщ икӀи технологиехэмкӀэ нэхъ активщ, абыхэм интернеткӀэ лъэпкъ культурэр хъумэнымкӀэ проект куэд ирагъэкӀуэкӀ.

Адрей зэгухьэныгъэхэр

Нэхъ цӀыкӀуми, ауэ активу щыт адыгэ зэгухьэныгъэхэр мы щӀыпӀэхэми щыӀэщ:

• Мичиган (Michigan) — Детройт (Detroit) и щӀыпӀэм щыпсэу КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъумрэ Кавказымрэ къикӀахэм я зэгухьэныгъэхэм пыщӀащ
• Техас (Texas) — Псом хуэмыдэу Хьюстон (Houston)рэ Даллас (Dallas)рэ, мыбы унагъуэ куэд къэкӀуащ лэжьапӀэ фӀыхэр щыӀэти
• Вашингтон (Washington, D.C.) — Мыбы щыпсэу адыгэхэр политикэм, дипломатиемрэ дунейпсо организациехэмрэ щылажьэхэщ
• Флоридэ (Florida) — Пенсием хэтхэмрэ специалист щӀалэхэмрэ я зэгухьэныгъэ зызыужьщ

Лъэпкъ организациехэр: Географием емыпхауэ зэгухьэныгъэ зэхэтыкӀэ ухуэныгъэ

Америкэм ис адыгэ зэгухьэныгъэм и зы лъэныкъуэ гъэщӀэгъуэныр — ар зэрызэхэтыкӀэ ухуэныгъэращ. Тыркум е Иорданием хуэдэу адыгэхэр зы щӀыпӀэ закъуэм зэрыщымыпсэуми, Америкэм ис адыгэхэм я лъэпкъ гъащӀэм и лъабжьэу щыт официал институттхэр зэхагъэуващ.

Адыгэ Культурэ Институтыр (CCI)

Нью-Джерси штатым щыхаха CCI-р Америкэ Штат Зэгуэтхэм щыӀэ адыгэ организацие нэхъыщхьэщ. Ар культурэ центр, щӀэныгъэ икӀи зэхуэс щӀыпӀэу щытщ. CCI-м мыхэр ирегъэкӀуэкӀ:

• Сабийхэмрэ балигъхэмрэ папщӀэ Адыгэбзэ дерсхэр
• Профессионал егъэджакӀуэхэм я гъусэу лъэпкъ къафэ егъэджэныгъэхэр
• Адыгэ тхыдэм, ӀэщӀагъэхэмрэ хабзэхэмрэ теухуа культурэ лэжьыгъэхэр
• НапэцӀэпхъэ (Майм и 21-р) ирихьэлӀэу гъэ къэс ирагъэкӀуэкӀ щыгъуэ махуэхэр (1864 гъэм и геноцидым ирихьэлӀэу)
• Унагъуэхэр зэзышэлӀэ лъэпкъ шхыныгъуэхэмрэ зэхуэсхэмрэ

CCI-м и лэжьыгъэм и фӀыгъэкӀэ, Америкэм къыщалъхуа щӀэблэщӀэхэмрэ я адэ-анэхэмрэ зэпыщӀа мэхъу, ар дуней жьымрэ дуней щӀэмрэ зэпызыщӀэ лъэмыж хуэдэщ.

Адыгэ Хасэ (Circassian Assembly)

Америкэ Штат Зэгуэтхэм и щӀыпӀэ зэмылӀэужьыгъуэхэм Адыгэ Хасэм и къудамэхэр щылажьэщ. Мы хасэхэм я лэжьыгъэр мыхэм ятеухуащ:

• Адыгэхэм я хуитыныгъэхэмрэ геноцидыр къэщӀэнымрэ папщӀэ политикэ лэжьыгъэхэр
• Дунейпсо адыгэ организациехэмрэ зэпыщӀэныгъэ зэхуащӀыныр
• Америкэм къэкуэщӀа адыгэ унагъуэхэм дэӀэпыкъуныр
• Культурэ зэхуэсхэмрэ лъэпкъ зэӀущӀэхэмрэ ирагъэкӀуэкӀыныр

Университетхэм щыӀэ студент организациехэр

Америкэм и университетхэм щылажьэ адыгэ студентхэм зэгухьэныгъэхэр зэхагъэуващ, абыхэмкӀэ адыгэ культурэр щӀэныгъэ лъэныкъуэм щыхагъэгъуазэ. Мы гупхэм панель зэпсэлъэныгъэхэр, киногъэлъэгъуэныгъэхэр икӀи культурэ презентациехэр ирагъэкӀуэкӀ, адыгэ тхыдэмрэ лъэпкъ щытыкӀэмрэ теухуауэ цӀыхухэм я щӀэныгъэр хагъэхъуэн папщӀэ.

Культурэ гъащӀэр: ХэхыныгъэкӀэ (Choice) зыхъумэж лъэпкъ щытыкӀэ

Америкэм ис адыгэхэм я гъащӀэр адрей диаспорэхэм къызыщхьэщыкӀыр — мыбы лъэпкъ щытыкӀэр зыхъумэжыр цӀыхум и хэхыныгъэ закъуэу зэрыщытыращ. Мыбы адыгэ къуажэхэр щыӀэкъым, уэрамхэм адыгэбзэ щызэхэпхыну щӀыпӀэхэр щыӀэкъым, гъащӀэм лъэпкъым укъыщыгупсысэжын щытыкӀэхэр щымащӀэщ. Лъэпкъыр хъумэным теухуа лэжьыгъэ къэс цӀыхум и гум къыбгъэдэкӀыу, и хэхыныгъэу щытын хуейщ.

Лъэпкъ къафэ: Нэхъ наӀуэу щыт лъэпкъ гъэлъэгъуэныгъэ

Адыгэ къафэр Америкэм щыпсэу лъэпкъым и щэнхабзэ гъэлъэгъуэныгъэ нэхъ лъэщ дыдэу икӀи нэхъ гурыӀуэгъуэу къонэ. Къафэ гупхэм лъэпкъ зэхуэсхэм, адыгэ джэгухэм, щэнхабзэ зэмылӀэужьыгъуэхэм я фестивальхэмрэ Накъыгъэм и 21-м ирихьэлӀэу щыӀэ щыгъуэ-щӀэж махуэхэмрэ къафэ щыщагъэзащӀэ.

Америкэм къыщалъхуа адыгэ щӀалэгъуалэ куэдымкӀэ, къафэ зэрыхуагъасэр я лъэпкъым пыщӀа зэрыхъу япэ лъэбакъуэщ. Калифорние щыщ къафэкӀуэ щӀалэ цӀыкӀу зым зэрыжиӀамкӀэ: "Япэу сыкъыщыфэм адыгэу зыхэсщӀащ. Ар тхылъым къыщысхуеджакъым — ар си пкъым зыхищӀа зыгуэрщ."

Бзэр хъумэныр: Псом нэхърэ нэхъ гугъу зыхуэхъу Ӏуэхугъуэр

Адыгэбзэм Америкэ диаспорэм деж и лъэныкъуэкӀэ зэран куэд къыпэщытщ. ЕджапӀэхэм, медиа-ӀэнатӀэхэм е бзэр зыщӀэ цӀыхухэм я дэӀэпыкъуныгъэ щымыӀэу, бзэр щӀэблэхэм яхуэхъумэным емышыж лэжьыгъэ ин хуэныкъуэщ.

Унагъуэхэм зэмылӀэужьыгъуэ амалхэр къагъэсэбэп:

• "Унагъуэ бзэ" хабзэр — Унагъуэ гуэрхэм унэм щыщӀэсхэм деж адыгэбзэ фӀэкӀа зэрымыпсэлъэнум теухуауэ хабзэ яӀэщ. Нью-Джерси щыпсэу унагъуэ зым зэгурыӀуэныгъэ ящӀащ: "Унэм щӀэтмэ, адыгэбзэ фӀэкӀа тхэмылъ." КъэкӀуар: я бынхэр бзэитӀми иропсэлъэ
• ИнтернеткӀэ бзэ курсыхэр — Диджитал платформэхэмрэ видео зэпэщӀэтыныгъэхэмрэкӀэ Америкэм щыпсэу адыгэ сабийхэр Кавказым щыӀэ бзэ егъэджакӀуэхэм япхыщӀэ
• Тхьэмахуэ кӀэ еджапӀэхэр — Лъэпкъ зэгухьэныгъэхэм тхьэмахуэ кӀэхэм адыгэбзэ дерсхэр ирагъэкӀуэкӀ
• УнагъуэкӀэ зэхуэкӀуэныгъэхэр — Тыркум, Иорданием е Кавказым зэпымыууэ кӀуэныгъэхэм сабийхэр адыгэбзэр махуэ къэс щыпсэлъэ щӀыпӀэхэм щыхагъэгъуазэ

Мы лэжьыгъэхэр ирагъэкӀуэкӀми, бзэр кӀуэдыныр лъэпкъым и нэхъ гузавэгъуэ инщ. БзэщӀэныгъэлӀхэм зэрыхуагъэфащэмкӀэ, Америкэм къыщалъхуа адыгэ щӀэблэхэм я 30-м нэс фӀэкӀа адыгэбзэм хуэмыӀущ — мы бжыгъэм бзэр хъумэнымкӀэ лэжьыгъэ нэхъ инхэр ирагъэкӀуэкӀыну къыхуриджэу щытщ.

Америкэм щыӀэ адыгэ джэгухэр

Америкэ Штатхэм щыщӀа адыгэ джэгухэр (уэршэрхэр) Америкэ гъащӀэмрэ адыгэ хабзэмрэ зэрызэхэухуа щэнхабзэ Ӏуэхугъуэ телъыджэхэщ. Абыхэм щыболъагъу лъэпкъ макъамэррэ къафэррэ, щауэхэмрэ къафэ гупхэмрэ ящыгъ адыгэ фащэр, Адыгэ Хабзэм и пӀалъэхэр (тхьэмадэм и Ӏуэхухэр хыхьэу), икӀи щӀэблэ зэмылӀэужьыгъуэхэр зэрыщыхэтыр.

Мы джэгухэм къыхэкӀыу къэрал псом щыпсэу адыгэхэр зэхуошэс, ар лъэпкъым и зэпыщӀэныгъэхэр зэрыгъэбыдэнымкӀэ зэхуэс ин хъууэ щытщ.

Америкэм щыӀэ Адыгэ Хабзэр: Жьы хъуа хабзэр нобэрей дунейм

Адыгэхэм я гъащӀэ хабзэр — Адыгэ Хабзэ — Америкэ гъащӀэм щыпэщӀэхуэ гугъуехьхэмрэ абы къыдэкӀуэ амалхэмрэ щхьэхуэу щытщ.

Америкэ гъащӀэм зэрызэтехуэ лъэпкъ хабзэхэр

• ЦӀыхум и пщӀэр хъумэныр — Адыгэхэм напэмрэ пщӀэмрэ яхуаӀэ гурыщӀэр Америкэм цӀыху хуитыныгъэмкӀэ иӀэ гупсысэхэм зэрызэтехуэщ
• ХьэщӀэщӀыкӀэ — Адыгэхэм хьэщӀэм пщӀэ зэрыхуащӀ хабзэр лъэпкъым цӀыху къакӀуэхэм гуапэу зэраригъэблагъэмкӀэ къыхощ
• ЕджапӀэ — Адыгэхэм щӀэныгъэм пщӀэ зэрыхуащӀ хабзэм къыхэкӀыу еджапӀэхэм щытхъу инхэр къыщызыхь щӀалэгъуалэ куэд яӀэщ
• Лэжьыгъэмрэ езым зыщыгугъыныгъэмрэ — Мы хабзэхэр адыгэ щэнхабзэми Америкэ щэнхабзэми куууэ хэлъщ

ЗэрызэрагъэкӀу гугъуехьхэр

• Нэхъыжь-нэхъыщӀэ пщӀэр — Хабзэ быдэхэр Америкэм щыӀэ "зэхуэдэныгъэ" гупсысэхэм зэрызэрагъэкӀунур гугъущ
• Жылэ зэплъыныгъэ — Къуажэхэм щыӀэу щыта жылэ зэплъыныгъэм и пӀэкӀэ, Америкэм унагъуэхэм езыхэм я щэнхабзэ хабзэхэр зэрахъумэжын хуейщ
• Унагъуэ щӀыкӀэр — Лъэпкъым и нэхъыбэм адыгэ унагъуэ зэхуащӀыну хуейми, лъэпкъыр зэрыцӀыкӀум къыхэкӀыу ар нэхъ гугъу мэхъу

Диджитал пашэныгъэ: Америкэ адыгэхэм къахьа щӀэнгъуазэр

Америкэ адыгэ жылагъуэм дуней псом щыпсэу адыгэ диаспорэм хуищӀа нэхъ ин дыдэу къалъытэр диджитал (цифровой) амалхэмкӀэ лъэпкъыр хъумэнымрэ зэпыщӀэныгъэхэмрэ я пашэныгъэрщ.

Унагъуэ лъэпкъыцӀэ (Family Tree) платформэхэр

Америкэм ис адыгэхэр япэ ищахэм ящыщщ диспорэм хэт унагъуэхэр зэпхыжын папщӀэ цифровэ унагъуэ лъабжьэхэм (family tree platforms) я лэжьыгъэмкӀэ. Калифорние щыщ адыгэ щӀалэ гуэрым апхуэдэ программэ иригъэкӀуэкӀри, къэрал щыми щыпсэу и благъэхэр къигъуэтыжащ, абыкӀэ лъэхъэнэ зыбжанэкӀэ зэпэӀэщӀэ хъуа унагъуэр зэпишэжащ. «Хэхэс хъуныгъэм зэхикъутар технологием зэхишэжыр» — жиӀащ абы.

Онлайн архивхэмрэ цифровэ библиотекэхэмрэ

Америкэм ис адыгэхэм я фӀыгъэкӀэ цифровэ щӀыкӀэм ирагъэхьащ Уэсмэн империем и зэманым щыӀа тхыгъэхэр, тхыдэ сурэтхэр, щӀэныгъэ лэжьыгъэхэррэ лъэпкъым и нэхъыжьхэм я деж щыхаха аудио-видео тепхъуэныгъэхэр.

Социальнэ сещхэмрэ зэгухьэныгъэ гъэпсыныгъэмрэ

Америкэм щыпсэухэм социальнэ сещхэр къагъэсэбэп дуней псом щыпсэу адыгэхэр зэпхын папщӀэ. Facebook-ым и гупхэр, Instagram-ым и аккаунтхэр, YouTube-ым и каналхэр адыгэ культурэм теухуауэ щыӀэхэм цӀыху мин бжыгъэхэр я кӀэщӀэтщ, абыкӀэ гъунапкъэ зимыӀэ «цифровэ къуажэ» ягъэпсащ.

Профессиональнэ ехъулӀэныгъэхэмрэ зэгурыӀуэныгъэмрэ

Америкэм ис адыгэхэр диспорэм и нэхъ ехъулӀа гупхэм ящыщщ. Ахэр технологиемрэ инженериемрэ, медицинэмрэ узыншагъэмрэ, щӀэныгъэмрэ бизнесми щыбэгъуахэщ.

Америкэм ис адыгэ лъэпкъым и нэщэнэ нэхъыщхьэр — лъэпкъыр зыхэпсэукӀэм хэмышыпсыхьыжын (cultural assimilation) щӀыкӀэу профессиональнэ лъэныкъуэкӀэ зэрызиужьыфарщ. Лъэпкъым хэтхэр махуэм ехъулӀа американ профессионалхэщ, ауэ унэм щыщӀыхьэжкӀэ е лъэпкъ зэхуэсхэм щыӀэкӀэ — адыгэ нэсхэщ. Мы зэхуэдэныгъэр — мащӀэу къэхутэу икӀи лъапӀэу — унагъуэ хабзэхэмрэ гупсысэ куухэмрэ я фӀыгъэкӀэ зэрахъумэ.

Накъыгъэм и 21: Щыгъуэ махуэ

Гъэ къэс Накъыгъэм и 21-м, Америкэм ис адыгэхэр дуней псом щыпсэу я лъэпкъэгъухэм я гъусэу 1864 гъэм и Геноцидыр ягу къагъэкӀыж. Америкэм а махуэм зэхуэсхэр ирагъэкӀуэкӀ, псалъэ жаӀэ, щыгъуэ дакъикъэхэр ягъэув, университетхэм щӀэныгъэ зэхуэсхэр щызэхашэ, социальнэ сещхэмкӀэ хъыбарыр ягъэӀу, АШЗ-м и правительствэм Геноцидыр къищтэну лъэӀухэр ягъэхь, икӀи лъэпкъым и хьэтыр папщӀэ культурэ лэжьыгъэхэр ирагъэкӀуэкӀ.

Мы Ӏуэхухэм мурад тӀуанэ яӀэщ: кӀуэдар ягъэщӀэгъуэныжынрэ къэнар ягъэбыдэнрэ.

Лъэпкъым и пащхьэм иув гугъуехьхэр

ЕхъулӀэныгъэхэр щыӀэми, Америкэм ис адыгэхэм гугъуехь зыбжанэ япэщылъщ:

• ЗэпэӀэщӀэу щыпсэуныгъэр — Унагъуэхэр зэрыщыту зы къалэм е зы штатым и закъуэу щыпсэункӀэ хъунущ

ЩӀэблэ щӀэр: ГугъапӀэрэ инновациерэ

Мы гугъуехьхэм емылъытауэ, Америкэм щыпсэу адыгэ щӀалэгъуалэм гугъэшхуэ къытхалъхьэ. Ахэр:

• Тхыдэм нэхъ щыгъуазэхэщ япэ щӀэблэхэм нэхърэ, интернет ресурсхэм я фӀыгъэкӀэ
• Дуней псом нэхъ зэпхыныгъэ щызыӀыгъхэщ, технологиехэр къагъэсэбэпурэ диаспорэм и зэпхыныгъэр зэрагъэпэщ
• Нэхъ жыджэру хэтхэщ лъэпкъ щэнхабзэр хъумэным, нэхъыбэм деж цифровэ проектхэм я пашэ мэхъухэр
• Нэхъ наӀуэхэщ, социальнэ сещхэмкӀэ адыгэ щэнхабзэр дуней псом ягъэлъагъу

Мы щӀэблэщ зыгуэрым куууэ щыгъуазэ хъуар: Америкэм щыпсэуным деж, лъэпкъ нэщэнэр зэрыщыту къыпхуэмынэу — ар жыджэру къэщтэжын, гъэпсэун икӀи хъумэн хуейщ.

Иужьрей гупсысэ

Америкэ Штат Зэгуэтхэм щыпсэу адыгэхэм я лъэпкъ нэщэнэр зэрызэпэгъунэгъумкӀэ хъумэнкъым — ар хъумэн зэрыхуейр къыхэзыхым, къару езыхьылӀэм икӀи зызыгъэпагэм и фӀыгъэкӀэщ.

New Jersey (Нью-Джерси) и жылагъуэ унехэм къыщыщӀэдзауэ California (Калифорни) и технологие офисхэм нэгъунэ, университетхэм къыщыщӀэдзауэ унагъуэ Ӏэнэхэм нэгъунэ — Америкэм щыпсэу адыгэхэм я тхыдэр ар зыхъумэжын папщӀэ къару езыхьылӀэхэм я тхыдэщ. Бзэ дерс къэс, къафэ къэс, унагъуэ лъэпкъкӀэ (family tree) къэс, Накъыгъэм и 21-р щӀэжын къэс — ар зэхэгъэжэныгъэмрэ (assimilation) щыгъупщэныгъэмрэ пэщӀэтыным хуэунэтӀа лэжьыгъэщ.

Америкэм щыпсэу адыгэ жылагъуэр бжыгъэкӀэ мащӀэми, мурадкӀэ ину лъэщщ. Абы къегъэлъагъуэ лъэпкъ нэщэнэр хъумэн папщӀэ къуажэ, микрорайон е зы уэрам закъуэ закъуэу зэрыщытыныр икъу зэрымыар. Абы икъур зы гу закъуэу ущытынырщ — икӀи а гур къакӀуэ щӀэблэм ипхынырщ.

Кавказ къуршхэм къыщыщӀэдзауэ Америкэм и унэ лъагэхэм нэгъунэ… Адыгэ тхыдэр зэпыукъым — лъэщщ, зэпхыныгъэ иӀэщ икӀи щӀэблэхэм япхыурэ зыужьыныгъэ иӀэщ .

🔗 Пэублэ уи унагъуэ лъэпкъкӀэр (Family Tree) зэхэплъхьэну

Фэ Америкэм щыпсэу адыгэ диаспорэм фыщыщ? Пэублэ уи унагъуэ лъэпкъкӀэр зэхэплъхьэну икӀи дуней псом щыпсэу уи благъэхэм зэпхыныгъэ яхуэщӀ.

👉 Пэублэ уи унагъуэ лъэпкъкӀэр

Университетхэм щыӀэ студент зэгухьэныгъэхэр

Америкэм и университетхэм щылажьэ Адыгэ студентхэм зэгухьэныгъэхэр къызэрагъэпэщащ, абыхэмкӀэ академик жылагъуэм Адыгэ культурэр яцӀыху зэрагъэщӀ. Rutgers University, Columbia University, икӀи UCLA хуэдэ еджапӀэшхуэхэм, мы гупхэм панель зэпсэлъэныгъэхэр, филмхэр гъэлъэгъуэныгъэхэр, культурэ программэхэр зэхашэ, Адыгэ тхыдэм, лъэпкъыгъуэм икӀи лъэпкъ гъэкӀуэдыныгъэм (genocide) и къэщӀэныгъэм теухуауэ щӀэныгъэ хагъахъуэ.

Зэпхыныгъэм и фейдэ: Мы зэгухьэныгъэхэр зэрызэдэлажьэр

Америкэм щыӀэ Адыгэ зэгухьэныгъэхэм я щытыкӀэр щхьэхуэ зыщӀыр мы организациехэр зэпеуэным нэхърэ зэдэлажьэу зэрыщытыращ. CBA-м (Circassian Benevolent Association) социал икӀи культурэ лъабжьэр егъэбыдэ, CEF-м (Circassian Education Foundation) къэкӀуэну щӀэблэм и еджэныгъэм хэлъхьэныгъэ хуэщӀ, Nassip Foundation-р цифровэ (digital) хъумакӀуэу мэлажьэ, икӀи CCI-м (Circassian Cultural Institute) гъащӀэм хэт культурэ хабзэхэр зэрахьэ. Псори зэгъусэу зы экосистемэ къызэрагъэпэщ, абы и фӀыгъэкӀэ Адыгэ-Америкэ щӀалэгъуалэм я бзэр зрагъэщӀэфынущ (CCI/Nassip), колледжым щыӀэ стипендие къахьыфынущ (CEF), «Нарт» ансамблым къыщыфэфынущ (CBA), икӀи я лъэпкъ хабзэхэм щӀэупщӀэ яхуэщӀыфынущ (Адыгэ Хасэ) — псори зы жылагъуэ зэпхыныгъэм и кӀуэцӀым иту.

Мы организацие кууагъыр гъэщӀэгъуэнщ, сыту жыпӀэмэ абыхэм зыщӀаубыдэр цӀыху 8,000-м къыщыщӀэдзауэ 15,000-м нэс фӀэкӀа хъукъым. Ар къызыхэкӀыр Адыгэ лъэпкъым и Адыгэ Хабзэ принципращ — цӀыхум и зекӀуэкӀэ хабзэу, жылагъуэ пщэрылъыр, зэдэӀэпыкъуныгъэр икӀи зэкъуэтыныгъэр езы цӀыхум и щхьэ фейдэм нэхърэ нэхъ лъагэу зыгъэувыр.

Культурэ гъащӀэ: Хэхауэ къыхэхыжа лъэпкъыгъуэ

Америкэм ис Адыгэхэм я гъащӀэр нэгъуэщӀ диаспорэхэм ещхь зымыщӀыр лъэпкъыгъуэр езы цӀыхум и гурыщӀэкӀэ зэрызэрахьэращ. Мыбдежым Адыгэ къуажэ щыӀэкъым, уэрамхэм Адыгэбзэ щызэхэпхыну щӀыпӀэхэр щыӀэкъым, лъэпкъым укъыхуэзыгъэуш махуэ къэс зэхэпх дуней щыӀэкъым. Культурэр хъумэным теухуа лэжьыгъэ къэс гурыщӀэ икӀи мурад быдэкӀэ зэфӀагъэкӀ.

Хабзэ къафэ: Нэхъ наӀуэу къыхэщ лъэпкъыгъуэ

Адыгэ къафэр Америкэм щыпсэу жылагъуэм и культурэ гъащӀэм и нэхъ лъэщ икӀи нэхъ наӀуэ Ӏыхьэу къонэ. Къафэ гупхэм программэхэр ягъэхьэзыр жылагъуэ зэхыхьэхэм, Адыгэ джэгухэм, культурэ зэмылӀэужьыгъуэхэм я фестивальхэм икӀи Накъыгъэм и 21-м и щыгъуэ-щӀэж махуэхэм.

Америкэм къыщалъхуа Адыгэ щӀалэгъуалэ куэдымкӀэ, къафэ зэрагъэщӀэныр я лъэпкъым зэрыпыщӀа япэ лъэбакъуэщ. Калифорние щыщ зы къэфакӀуэ щӀалэм зэрыжиӀамкӀэ: «Япэ дыдэу сыкъыщыфэм, сэ Адыгэу сызэрыщытыр зыхэсщӀащ. Ар зыгуэркӀэ сыкъызэджа тхыгъэу щытакъым — ар сэ си пкъым зыхищӀэ гурыщӀэт».

Бзэр хъумэныр: Нэхъыщхьэ гугъуехь

Адыгэбзэр Америкэ диаспорэм щыгугъу дыдэу щытщ. ЕджапӀэхэм, медиа-фӀыгъуэхэм е бзэр зыхъумэ жылагъуэ зэпхыныгъэхэм я дэӀэпыкъуныгъэ щымыӀэкӀэ, Адыгэбзэр щӀэблэкӀэ зэрахьэныр куэд иуасэщ.

Унагъуэхэм зэмылӀэужьыгъуэ амалхэр къагъэсэбэп:

• «Унагъуэ бзэ» хабзэ — Зыкъом унагъуэхэм унэм щыщӀэскӀэ Адыгэбзэ фӀэкӀа зэрымыпсэлъэну зэгуэрыӀуащ. Нью-Джерси щыщ зы унагъуэ зэгуэрыӀуащ: «Унэм и кӀуэцӀым дыщыпсэлъэнур Адыгэбзэ закъуэщ». КъэкӀуар: я бынхэр бзэитӀ зыщӀэу къэхъуащ.
• ИнтернетымкӀэ бзэ курсыхэр — Цифровэ платформэхэмкӀэ икӀи видео-зэпхыныгъэхэмкӀэ Америкэм ис Адыгэ сабийхэр Кавказым щыӀэ бзэ егъэджакӀуэхэм япх.
• Тхьэмахуэ кӀэ еджапӀэхэр — Жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм тхьэмахуэ кӀэхэм Адыгэбзэ дерсхэр ирагъэкӀуэкӀ.
• Унагъуэ зэпсэлъэныгъэхэр — Тыркум, Иорданием е Кавказым зэпымыууэ кӀуэныр, сабийхэр махуэ къэс Адыгэбзэ щыпсэлъэ щӀыпӀэхэм хэгъэзэныр.

Мы лэжьыгъэхэр ирагъэкӀуэкӀми, бзэр кӀуэдыныр жылагъуэм и нэхъ гугъуехьышхуэу къонэ. БзэщӀэныгъэлӀхэм зэрыхуагъэфащэмкӀэ, Америкэм къыщалъхуа етӀуанэ щӀэблэм и 30% нэхърэ нэхъ мащӀэщ АдыгэбзэкӀэ псэлъэфыр — мы статистикэм бзэр хъумэным теухуа лэжьыгъэхэр нэхъ лъэщ ещӀ.

Америкэм щыӀэ Адыгэ джэгухэр

Америкэ Штат Зэхэтхэм щекIуэкI адыгэ джэгухэр (Circassian weddings) — ахэр америкэ гъащIэмрэ адыгэ хабзэмрэ зэрызэхэухуа щэнхабзэ Iуэхугъуэ телъыджэхэщ. Абыхэм къыщыхъущ: пасэрей макъамэхэмрэ къафэхэмрэ, щауэмрэ къафэкIуэхэмрэ ящыгъ фащэхэр, Адыгэ Хабзэм и мардэхэр (псалъэм папщIэ, тхьэмадэм и къалэнхэр), икIи щIэблэгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм я зэкъуэтыныгъэр.

Мы джэгухэм къэралым и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыпсэу адыгэхэр къызэхуашэс, ар зэгурыIуэныгъэрэ зэпыщIэныгъэрэ зыгъэбыдэ зэхуэс ин мэхъу.

Адыгэ Хабзэр Америкэм: Пасэрей хабзэр нобэрей дунейм

Адыгэхэм я гъасэныгъэ мардэу щыт — Адыгэ Хабзэм — Америкэм и щытыкIэм деж зэпэщIэуэныгъэхэри Iэмалхэри къыщыхуэунэху.

Зэрызэтехуэ лъапIэныгъэхэр

• ЦIыхум и щIыхьыр пщIэ хуэщIын — Адыгэхэм цIыхум и напэмрэ и щIыхьымрэ хуаIэ пщIэр Америкэм цIыху хуитыныгъэмкIэ иIэ гупсысэхэм зэрызэтехуэщ.
• ХьэщIэщIыкIэ — Адыгэхэм я хьэщIэщIыкIэ хабзэр Америкэм и хьэщIэщIыкIэ гуапэм ипкъ иткIэ къыхощ.
• Еджэныгъэ — Адыгэхэм щIэныгъэм хуаIэ пщIэм и хьэтыркIэ, Америкэм щыпсэу адыгэхэм еджэныгъэ лъагэ зэрагъэгъуэт.
• Лэжьыгъэмрэ зыхуэныкъуэмыныгъэмрэ — Мы лъапIэныгъэхэр адыгэ щэнхабзэмрэ америкэ щэнхабзэмрэ куууэ хэпщэжащ.

Зэгъэзэхуэныгъэм и гугъуехьхэр

• ЩIэблэгъуэ зэхущытыкIэхэр — Хабзэм и мардэ быдэхэмрэ Америкэм и щытыкIэ тыншымрэ зэгурыгъэIуэн хуей мэхъу.
• Жылагъуэ кIэлъыплъыныгъэ — Къуажэм щыпсэухэм зыр зым кIэлъыплъыфырт, ауэ Америкэм унагъуэ къэс езым и щэнхабзэ мардэхэр зыIыгъын хуей мэхъу.
• Унагъуэ зэхэтыкIэ — Лъэпкъым и кIуэцIкIэ унагъуэ зэхуэщIыныр лъапIэу щытми, жылагъуэр зэрыцIыкIум къыхэкIкIэ ар нэхъ гугъу мэхъу.

Диджитал (Digital) пашэныгъэ: Америкэ инновацие

Америкэм щыпсэу адыгэ жылагъуэм дуней псом щыпсэу адыгэ диаспорэм хуищIа нэхъыщхьэ хэлъхьэныгъэр — диджитал технологиехэмкIэ щэнхабзэр хъумэнырщ.

Унагъуэ лъэпкъхэм я программэхэр

Америкэ адыгэхэр япэ ищащ дуней псом щыпсэу адыгэ лъэпкъхэр зэпызыщIэ программэхэр (family tree platforms) гъэпсынымкIэ. Калифорнием щыпсэу адыгэ щIалэ зым апхуэдэ программэ и хьэтыркIэ къэрал щы зэпэщыхьа и благъэхэр къигъуэтащ. "Технологием зэрызехьэм зэхикъутар зэхуишэжри егъэбыдэж," — жиIащ абы.

Интернетым и архивыхэмрэ библиотекэхэмрэ

Америкэ адыгэхэм я фIыгъэкIэ Осмэн империем и зэманым щыIа тхыгъэхэр, тхыдэ сурэтхэр, щIэныгъэ лэжьыгъэхэр икIи нэхъыжьхэм я псалъэ тхыгъэхэр диджитал (digital) щытыкIэм ирагъэуващ.

Социал сехэмрэ жылагъуэ зэпыщIэныгъэмрэ

Америкэ жылагъуэм социал сехэр (Facebook, Instagram, YouTube) къагъэсэбэп дуней псом щыпсэу адыгэхэр зэпызыщIэ виртуаль (virtual) щIыпIэхэр къыщыхъун папщIэ. Мыпхуэдэ каналхэм цIыху мин бжыгъэхэр кIэлъыплъри, гъунэ зимыIэ адыгэ къуажэ диджитал щытыкIэм щыгъэпса мэхъу.

Профессионал зыужьыныгъэмрэ хэзэгъэныгъэмрэ

Америкэ Штат Зэхэтхэм щыпсэу адыгэхэр профессионал лъэныкъуэкIэ нэхъ зыужьыныгъэ ин зиIэ гупхэм ящыщщ. Ахэр технологием, инженер лэжьыгъэм, медицинэм, щIэныгъэмрэ сатумрэ (business) щылажьэ цIыху пашэхэщ.

Америкэ адыгэ жылагъуэм и щытыкIэ нэхъыщхьэр — профессионал лъэныкъуэкIэ хэзэгъэныгъэ ин яIэу, я щэнхабзэр зэрамыхъуэжырщ. Жылагъуэм хэтхэр махуэм америкэ профессионалхэщ, ауэ унагъуэмрэ жылагъуэ Iуэхухэмрэ деж адыгэ пэжхэу къонэ. Мы зэхуэдэныгъэр — гъуэтыгъуафIэкъым, ар зыIыгъыр унагъуэ лъапIэныгъэ быдэхэрщ.

Накъыгъэм и 21: Щыгъуэ махуэ

Гъэ къэс Мэлыжьыхьым и 21-м, Америкэ Штат Зэхэтхэм щыпсэу адыгэхэр дуней псом щыпсэу я лъэпкъэгъухэм ядэщIыгъуу 1864 гъэм и Геноцидыр (ЛъэпкъгъэкIуэдыр) ягу къагъэкIыж. Америкэм мы махуэм теухуауэ зэхуэсхэр ирагъэкIуэкI, псалъэмакъхэр щыIэщ, щыуэныгъэ дакъикъэхэр ягъэув, университетхэм щIэныгъэ панелхэр щызэхашэ, социальнэ сехэм щIэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэхэр щрагъэкIуэкI, АШЗ-м и правительствэм Геноцидыр официальнэу къищтэну ялъэIуу тхыгъэхэр ират, икIи лъэпкъым и хьэтыр къызыщыщIа гъуазджэ гъэлъэгъуэныгъэхэр ирагъэкIуэкI.

Мы Iуэхухэм мыхьэнэитI яIэщ: фэеплъ махуэу кIуэдар ягу къагъэкIыжын икIи лъэпкъыр зэрыпсэур, зэрызэтеувэжар ягъэнаIуэн.

Лъэпкъым и пащхьэм ит гугъуехьхэр

ЕхъулIэныгъэ куэд яIэми, Америкэм щыпсэу адыгэ зэгухьэныгъэм гугъуехь зыбжанэ и пащхьэм итщ:

• Зэбгырыдзауэ зэрыпсэур — Унагъуэхэр я къалэм е штатым и закъуэу адыгэу щыпсэун зэрылъэкIыр
• ЦӀыху мащӀэу зэрыщытыр — Къэрал псом щыпсэур цӀыху 5,000–10,000 фӀэкӀкъым, ар лъэпкъ культурэм и инфраструктурэмкӀэ зэран мэхъу
• Бзэр кӀуэдыныр — Инджылызыбзэм и лъэщагъым къыхэкӀкӀэ, щӀэблэхэм адыгэбзэр яхъумэныр гугъу дыдэ мэхъу
• Зэхэгъэжэныгъэ (Intermarriage) — Жылагъуэр зэрыцӀыкӀум къыхэкӀкӀэ, лъэпкъым и кӀуэцӀым къыщыхъу унагъуэхэр нэхъ мащӀэ мэхъу
• ЩӀэблэхэм я зэхуаку дэлъ зэщхьэщыкӀыныгъэр — Япэу къэзыхъуэжа лъэпкъэгъухэм культурэ щӀэныгъэ быдэ яӀэми, Америкэм къыщалъхуа я бынхэм ар ящӀэкъым

КъэкӀуэну щӀэблэр: ГугъапӀэмрэ инновацэмрэ

Мы гугъуехьхэм емылъытауэ, Америкэм щыпсэу адыгэ щӀалэгъуалэм гугъэшхуэ къытхалъхьэ. Ахэр:

• Тхыдэм нэхъ щыгъуазэхэщ япэ щыта щӀэблэхэм нэхърэ, интернет ресурсхэм я фӀыгъэкӀэ
• Дуней псом нэхъ епхахэщ, технологиехэр къагъэсэбэпурэ диаспорэм и щытыкӀэмкӀэ зэпхыныгъэхэр зэхалъхьэ
• Культурэр хъумэным нэхъ жыджэру хэтхэщ, нэхъыбэм цифровэ проектхэм я пашэ мэхъухэр
• Нэхъ наӀуэхэщ, социальнэ сехэмкӀэ адыгэ культурэр дуней псом ягъэлъагъу

Мы щӀэблэм зы гупсысэ куу къагурыӀуащ: Америкэм, лъэпкъ нэщэнэр езы-езыру къыпхуэна хъунукъым — ар жыджэру къэщтэжын, хъумэн икӀи зыхъумэжын хуейщ.

Америкэ Штат Зэгуэтхэм щыцӀэрыӀуэ Адыгэхэр

Америкэм и адыгэ жылагъуэр зэрыцӀыкӀум емылъытауэ, и лъэпкъэгъухэм гъуэзэджэ щӀыхьхэр къахьащ лэжьыгъэ лъэныкъуэ псоми деж. Мыбдежым къыщыдгъэлъэгъуащ Америкэм и жылагъуэмрэ абы и щӀыбымрэ лъэужь ин къызыхэзына адыгэ-американ цӀэрыӀуэхэр.

🏥 Доктор Мехмет Оз (Mehmet Oz) — Медицинэ, Медиа икӀи Политикэ

Доктор Мехмет Дженгиз Оз (къалъхуащ 1960 гъэм) — дуней псом нэхъ щыцӀэрыӀуэ адыгэ-американхэм ящыщ зыщ. Тырку-адыгэ лъэпкъым къыхэкӀа доктор Оз кардиоторакальнэ хирургщ, Колумбие университетым и профессору щытащ, икӀи дуней псом цӀыху мелуанхэм яплъ The Dr. Oz Show программэм и пашэу илъэс 13-кӀэ лэжьащ.

2022 гъэм, доктор Оз Пенсильвание штаткӀэ Америкэ Штат Зэгуэтхэм я Сенатым хыхьэну зэпеуэм хэтащ, абыкӀэ Америкэм и политикэ гъащӀэм адыгэ лъэпкъым и цӀэр лъагэу щиӀэтащ. И карьерэмкӀэ абы къигъэлъэгъуащ адыгэ лъэпкъым и хабзэу щыт профессионал щӀыхьымрэ жылагъуэ къулыкъумрэ я лъагагъыр.

Доктор Оз куэдрэ тепсэлъыхьащ и адыгэ лъабжьэм икӀи адыгэ хабзэм къыхэкӀа нэмыс, унагъуэ, жылагъуэ лъапӀэныгъэхэм и гъэсэныгъэм зэрыщыщыхьар.

📺 Дафни Оз (Daphne Oz) — ТхыгъэщӀ, Шэф-пщэрыхь икӀи Телевиденэм и цӀэрыӀуэ

Дафни Нур Оз (къалъхуащ 1986 гъэм) — New York Times-ым и бестселлерхэр зытх, шэф-пщэрыхь, икӀи Эмми премиер къэзыхьа телевиденэм и пашэщ. Принстон университетыр къиухри, ABC каналым и The Chew программэм илъэсихкӀэ и пашэхэм ящыщ зыуэ щытащ, иужькӀэ The Good Dish программэр иригъэкӀуэкӀащ.

Дафни куэдрэ тепсэлъыхьащ и культурэ зэхэпхъа лъабжьэм, абыхэм ящыщу и адэмкӀэ къызыхэкӀа адыгэ лъэпкъым. Диетологиемрэ узыншагъэмрэ теухуа и лэжьыгъэм къыхощ адыгэ культурэм узыншагъэм, унагъуэ шхэныгъэм икӀи зэгъусэу шхын зэгъэшхыным ират мыхьэнэшхуэр — ар адыгэ жылагъуэ гъащӀэм и курыщӀэщ.

🎤 Иман Бишэ (Emanne Beasha) — Оперэ уэрэд жыӀакӀуэ икӀи America's Got Talent-ым и вагъуэ

Emanne Beasha (Иман Бишэ) (къалъхуащ 2008 гъэм, Амман, Иордание) — ар Адыгэ лъэпкъым къыхэкӀа, классикэ сопрано макъ зыӀэкӀэлъ Иордан-Америкэ уэрэджыӀакӀуэщ. Ар дуней псом щацӀыхуащ и макъ телъыджэмкӀэ. Иман илъэс 9 иту Arabs Got Talent зэпеуэм и етхуанэ сезоным щытекӀуащ, икӀи 2019 гъэм America's Got Talent зэпеуэм и 14-нэ сезоным 9-нэ увыпӀэр щиубыдащ, хьэщӀэ хьэкум Jay Leno и деж «Дыщэ КъуапӀэр» (Golden Buzzer) къыщыхуагъэфэщащ.

Иджы Флоридэ щыпсэу Иман, дунейпсо сценищхуэм и лъэпкъ щэнхабзэр зыхь Америкэ Адыгэ щӀэблэ щӀэм ящыщ зыщ.

📚 Dr. Caner Dagli — Ислъам щӀэныгъэлӀ икӀи академик

Dr. Caner Dagli (Джэнар Дагълы) — Массачусетс штатым и Вустер къалэм дэт Holy Cross колледжым Дин щӀэныгъэхэмкӀэ и доцентщ. Адыгэ лъэпкъым къыхэкӀа щӀэныгъэлӀыр The Study Quran (2015) зыфӀаща, щӀэныгъэ лэжьыгъэ ин хъуа КъурӀэным и зэдзэкӀыныгъэм и автор нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ.

✍️ Nadine Jolie Courtney — ТхакӀуэ икӀи медиа-цӀыху

Nadine Jolie Courtney (Надин Жоли Кортни) — Адыгэ лъэпкъым къыхэкӀа гъащӀэм и теплъэм тетхыхь тхакӀуэ, романист икӀи медиа-цӀыхущ. И лэжьыгъэхэм къыщыхэщ лъэпкъым и щытыкӀэм, щэнхабзэм икӀи нобэрей Америкэ гъащӀэм теухуа темэхэр.

📖 Costa Chekrezi — Историк икӀи пионер

Costa Chekrezi (Коста Чекрези) — Адыгэ-Албан лъэпкъ зэхэпхъам къыхэкӀа историк икӀи публицистщ. Абы Америкэ еджакӀуэхэм папщӀэ Адыгэ тхыдэм теухуа япэ инджылызыбзэ хъыбархэр зэхэзылъхьахэм ящыщщ.

🎭 Америкэ Адыгэ артистхэмрэ уэрэджыӀакӀуэхэмрэ

• The Narts Dance Ensemble (Нартхэр къафэ ансамбль) — Нью-Джерси штатым щыӀэщ, Smithsonian Folklife Festival-мрэ Kennedy Center-мрэ щагъэлъэгъуащ я къафэхэр.
• Нью-Йорк и художникхэр — Америкэ ис Адыгэ художникхэм Нью-Йорк и галерейхэм щагъэлъагъуэ хэхэс гъащӀэмрэ лъэпкъым и щытыкӀэмрэ теухуа лэжьыгъэхэр.
• Подкаст зыгъэхьэзырхэмрэ диджитал-хъыбарыӀуэхэмрэ — Куэдым къызэӀуахащ лъэпкъым и жэрыӀуэ тхыдэмрэ щэнхабзэ щӀэныгъэмрэ зыхъумэ каналхэр.

⚽ Спортрэ атлетикэ ехъулӀэныгъэхэмрэ

• Бэнэныгъэмрэ ебэныкӀэ лӀэужьыгъэхэмрэ — Нью-Джерсирэ Нью-Йоркрэ щыпсэу Адыгэ щӀалэгъуалэр бэнэныгъэмкӀэ ехъулӀэныгъэ инхэр яӀэщ, ар Адыгэ дзэ хабзэхэм икӀи бэнэкӀэ щӀыкӀэхэм пыщӀащ.
• Circassian Sports and Social Club of NJ (Нью-Джерси и Адыгэ спортрэ зэгухьэныгъэ клуб) — Илъэс къэс зэпеуэхэр иригъэкӀуэкӀыу Ищхъэрэ Америкэ псом щыщхэр къыхохьэ.

💼 Бизнес, Технологие икӀи Профессионал унафэщӀхэр

• Wall Street и финанс специалистхэр — Лъэпкъ щэнхабзэр хъумэным папщӀэ мылъкукӀэ къыдэӀэпыкъухэу, я карьерэм ехъулӀэныгъэ инхэр щаӀэщ.
• Технологие индустрием и пашэхэр — Google, Meta, Amazon хуэдэ компаниехэм щылажьэу, щэнхабзэ лэжьыгъэхэм къыдэӀэпыкъу зэгухьэныгъэхэр зэхашэ.
• Медицинэ лэжьакӀуэхэр — Америкэ ис Адыгэ дохтурхэм къэрал псом и жылагъуэхэм Ӏэзэгъуэ хуащӀ.

🏛️ Жылагъуэ лэжьыгъэмрэ политикэ и лъэныкъуэкӀэ зыкъэӀэтыныгъэмрэ

• Нью-Джерси и политикэм хэт жылагъуэ пашэхэр — Жылагъуэ советхэмрэ еджапӀэ унафэщӀхэмрэ я деж щылажьэхэр.
• ЛъэпкъгъэкӀуэдыныгъэр (Геноцидыр) къащтэным папщӀэ лэжьыгъэхэр — 1864 гъэм щекӀуэкӀа лъэпкъгъэкӀуэдыныгъэр официальнэу къащтэным папщӀэ Конгрессым лэжьыгъэ щызыгъэкӀуэкӀхэр.
• Дунейпсо лъэныкъуэкӀэ зыкъэӀэтыныгъэ — ООН-мрэ дунейпсо форумхэмрэ Адыгэ Ӏуэхухэр щагъэувхэр.
• Дзэ къулыкъур — АШЗ-м и дзэ къулыкъум щӀыхьышхуэ иӀэу хэтхэр.

📌 Америкэ ис Адыгэ зэгухьэныгъэ нэхъыщхьэхэр

• Circassian Benevolent Association (CBA) (Адыгэ Хасэ) — 1952 гъэм мэкъуауэгъуэм и 19-м къызэӀуахащ, Америкэ и щӀыналъэм щыӀэ Адыгэ зэгухьэныгъэ нэхъ жьыщ.
• Circassian Cultural Institute (CCI) (Адыгэ Щэнхабзэ Институт) — 2005 гъэм Тотовэ (Нью-Джерси) къыщызэӀуахащ, бзэр, къафэр икӀи хабзэхэр зезыхьэ зэгухьэныгъэщ.
• Circassian Education Foundation (CEF) (Адыгэ Егъэджэныгъэ Фонд) — 2005 гъэм зэхащащ, Адыгэ щӀалэгъуалэм стипендиехэр ират.
• Nassip Foundation (Насып Фонд) — 2010 гъэм къызэӀуахащ Адыгэ бзэмрэ тхыдэмрэ хъумэным папщӀэ.
• Kavkaz Cultural Center (Кавказ Щэнхабзэ Центр) — Калифорние ис Адыгэ жылагъуэм хуэлажьэщ.

Америкэм щыӀэ Адыгэ шхыныгъуэхэр: Хэкум и мэ

Шхыныгъуэр Америкэ ис Адыгэхэм я лъэпкъ щытыкӀэр зыхъумэ Ӏэмэпсымэ нэхъ лъэщхэм ящыщ зыщ.

• Хьэлыуэ (Haliva) — Къуэ зыдэлъ хьэжыгъэ шхыныгъуэ лъапӀэ, зэхуэсхэмрэ махуэшхуэхэмрэ папщӀэ ягъэхьэзыр.
• Шыпс Пастэ (Щыпс) — Пхъэщхьэмыщхьэ (дэ) шыпс зыщӀэт пастэ
• Лыбжьэ (Libzhe) — Адыгэ лы гъэва, зыхуэс гуэр къэхъумэ зыщымыщӀэ Ӏэнэ шыпс
• Мэтаз (Mataz) — ЗэмылӀэужьыгъуэу зэрылъ пӀастэ цӀыкӀухэр

Жылагъуэ зэӀущӀэхэм зэпыт лъэпкъ шхыныгъуэхэр щагъэхьэзыр, абы щыгъуэм хъыджэбзхэмрэ щӀалэхэмрэ нэхъыжьхэм адыгэ шхыныгъуэхэр зэращӀ щӀыкӀэм зыщагъэгъуазэ.

Америкэм щыхъу Адыгэ джэгухэр: Жьы зэманым къыдекӀуэкӀ хабзэхэр нобэрей дунейм

Америкэм щыхъу адыгэ джэгухэр (уэршэрхэр) лъэпкъ хабзэ нэхъыщхьэхэр зыхъумэ зэхыхьэшхуэщ:

• Лъэпкъ джэгу хъурейхэр — Къафэ, Удж, Ислъэмей джэгухэр
• Пшынэ (Accordion) — Лъэпкъ макъамэхэм гуфӀэгъуэ зэӀущӀэ къэс ягъэдахэ
• Адыгэ Хабзэ — Нэхъыжьхэм пщӀэ яхуэщӀыныр, тыгъэ зэхуэщӀыныр
• Жылагъуэ зэхуэс — Джэгухэм штат зэмылӀэужьыгъуэхэм щыпсэу унагъуэхэр къызэхуашэс, ар диаспорэм и зэхуэсышхуэ мэхъу

Иужьрей гупсысэ

Америкэ Штат Зэгуэтхэм щыпсэу адыгэхэм я лъэпкъ щытыкӀэр зэрагъэунэхуар зэгъунэгъуу зэрыпсэуркъым — ар зэрагъэунэхуар я гурыщӀэкӀэ, я къарукӀэ икӀи я лъэпкъымкӀэ зэрыпагэмкӀэщ.

Нью-Джерси и жылагъуэ унэхэм къыщыщӀэдзауэ Калифорнием и технологи офисхэм нэгъунэ, университетхэм къыщыщӀэдзауэ унагъуэ Ӏэнэхэм нэгъунэ — Америкэм ис адыгэхэм я тхыдэр лъэпкъыр хъумэным и щапхъэщ. Бзэм и зы дерс къэс, зы къафэ къафэ къэс, унагъуэ лъэпкъкӀэ (family tree) зэхагъэувэ къэс, Накъыгъэм и 21-р зэращӀэж къэс — а псори лъэпкъыр кӀуэдыпӀэмрэ щыгъупщэныгъэмрэ езымыгъэхь хьэл-щэнхэщ.

Америкэм ис адыгэ жылагъуэр бжыгъэкӀэ инкъым, ауэ и мурадкӀэ ар лъэщщ. Абы къегъэлъагъуэ лъэпкъ щытыкӀэр зыхъумэным папщӀэ къуажэ е уэрам зэхуэдэ зэрыхуэмейр. Абы и щхьэусыгъуэр зыщ — гу зэхуэдэ икӀи а гурыщӀэр къэкӀуэну щӀэблэхэм яхуэхьыныр.

Кавказ и бгыхэм къыщыщӀэдзауэ Америкэм и къалэшхуэхэм нэгъунэ… Адыгэ тхыдэр зэпытщ — лъэщщ, зэпхащ икӀи щӀэблэхэм я деж зызегъэужь.

🔗 ПщӀантӀэ (Унагъуэ лъэпкъкӀэ) зэхэгъэувэн щӀэдзэ

Фэ Америкэм ис адыгэ диаспорэм фыщыщ? Фи унагъуэ лъэпкъкӀэ зэхэгъэувэн щӀэфдзэ икӀи дуней псом щыпсэу фи благъэхэм фыпыщӀэж.

👉 Фи унагъуэ лъэпкъкӀэ щӀэфдзэ