Иорданием ис Адыгэхэр: ПщӀэныгъэм, Къэрал гъэпсыныгъэмрэ Лъэпкъ зыхэщӀэныгъэмрэ я Тхыдэ

ГъэпцӀагъэм къыхэкӀыу Хэку щӀэм нэс

Иорданием ис адыгэхэм я тхыдэр къыщыщӀедзэ я тхыдэм и нэхъ гузэвэгъуэшхуэ дыдэхэм ящыщ зым — 1864 гъэм Къаукъазым ирагъэкӀыу зэрырагъэхуарщ. Илъэсищэм нэблагъэкӀэ екӀуэкӀа Урыс-Адыгэ зауэ гуащӀэм иужькӀэ, Урысей Империем адыгэ лъэпкъыр я адэжь хэку Къаукъаз Ищхъэрэ бгылъэхэм системэ хэлъу ирихуащ.

Адыгэ мин бжыгъэхэр Хы ФӀыцӀэм икӀыу Уэсмэн Империем кӀуэ кхъухь зэтеупӀэщӀахэм ирагъэтӀысхьащ. Куэд гъуэгум щыхэкӀуэдащ — узхэм, мэжэщӀалӀагъэмрэ кхъухь зэгуэудахэмрэ я зэранкӀэ. Къэзынахэр Уэсмэн щӀыпӀэхэм — Балканым щыщӀэдзауэ Левантым нэс — ирагъэтӀысхьащ.

Мы гъэпцӀагъэм хэхуа унагъуэхэм ящыщ зыкъом иджырей Иорданием и щӀыпӀэхэм къэсащ — а зэманым а щӀыпӀэр зыри имыт, цӀыху мащӀэ дыдэ зыщыпсэу щӀыпӀэт. Уэсмэн ӀэнатӀэм адыгэхэр стратегикэ щӀыпӀэхэм иригъэтӀысхьэрт, гъунэхэр яхъумэн папщӀэ икӀи мэкъумэш лэжьыгъэр зыужьын щхьэкӀэ.

Ауэ гъэпцӀагъэу щӀэзыдзар зэманыфӀ нэмыкӀыу телъыджэ хъуащ — ахэр щӀыпӀэм къудей имытӀысхьэу — бын-дэхэм я гъусэу къэрал псом и лъабжьэр ягъэтӀылъащ.

Иджырей Амман и лъабжьэр зыгъэтӀылъахэр

XIX-нэ лъэхъэнэм и кӀэм адыгэхэр къыщыкӀуам, Амман зыри имыт щӀыпӀэу щытт — Рим тхыдэжьхэм къахэна къутэжхэмрэ щӀыпӀэ нэщӀхэмрэ фӀэкӀа зыри имыту. Зэманыжьым Филадельфие (Philadelphia) зыфӀащауэ щыта къалэшхуэм цӀыху щыпсэужтэкъым лъэхъэнэ куэдкӀэ.

1878 гъэм, адыгэ къэсакӀуэхэм я япэ гуп — нэхъыбэу Шэпсыгъ лъэпкъым щыщхэр — Рим амфитеатрымрэ Сейл Амман (Seil Amman) псыхъуэмрэ я гъунэгъуу зыщыпсэун щӀадзащ. Мыхэм яужькӀэ Абдзах, Къэбэрдей икӀи нэгъуэщӀ адыгэ лъэпкъхэм щыщ унагъуэхэр къагухьащ.

Адыгэхэм ягъэпсар:

• Унэхэмрэ инфраструктурэмрэ — мывэ унэхэр, гъуэгухэр икӀи жылагъуэ псэуалъэхэр къутэжхэм къахэщӀыкӀауэ къэтэджащ
• Мэкъумэшрэ псы ипшэ системэхэмрэ — Къаукъазым къыраха мэкъумэш лэжьыгъэ щӀыкӀэхэмрэ псы ипшэ системэхэмрэ къагъэсэбэпащ
• ЗэхэщӀыхьа жылагъуэхэр — адыгэ хабзэм (Adyghe Xabze) къэрал ӀэнатӀэр щымыӀэ щӀыкӀэ жылагъуэр зэрызэрахьэн щӀыкӀэр иригъэкӀуэкӀырт
• Базэрхэмрэ сатумрэ — япэ сату щӀыпӀэхэр ягъэпсащ, иужькӀэ ахэр Амман и курыку хъуащ
• Шынагъуэншагъэмрэ зэпэщагъэмрэ — я дзэ хабзэхэм и зэранкӀэ щӀыпӀэр шынагъуэншэ хъуащ нэгъуэщӀ цӀыхухэри къытӀысхьэн папщӀэ

Мы псом и зэранкӀэ, адыгэхэр иджырей Амман и лъабжьэр зыгъэтӀылъауэ псоми къалъытэ — ар Иорданием и правительствэми къещӀэ икӀи къэралым и тхыдэм щыпагъэу.

Лъэпкъ зыхэщӀэныгъэр имыгъэкӀуэду зэхэзэшэныгъэ

Иорданиер дунейм щыпсэу адыгэхэм я дежкӀэ телъыджэу зэхэзэшэныгъэ щызыухыгъэ щӀыпӀэщ:

• Жылагъуэм псоуэ хэзэшэныгъэ — Иорданием и гъащӀэм и лъэныкъуэ псом хэтщ
• Культурэр быдэу хъумэныгъэ

Ахэр хъуащ къэрал лэжьакӀуэшхуэхэу, дзэ пашэхэу, бизнесменхэу икӀи щэнхабзэ хъумакӀуэхэу — Иорданием и жылагъуэм и лъэныкъуэ псоми пщӀэшхуэ къахуащӀу. Мыпхуэдэу, лъэпкъыр зыхэпсэу жылагъуэм хэзэгъэныгъэ (integration), ауэ езым и лъэпкъ зыщыщыгъэр имыгъэкӀуэдыныгъэ (assimilation) щапхъэр дуней псом щыпсэу диаспорэхэм зэрадж.

Адыгэхэмрэ Хашимит Пащтыхьыгъуэмрэ

Иорданием щыпсэу адыгэхэм я ролхэм я нэхъ цӀэрыӀуэмрэ пщӀэ зиӀэмрэ икӀи зыкӀэ зыхагъэщхьэхукӀыр Хашимит Пащтыхьыгъуэм и Пащтыхь ХъумакӀуэ (الحرس الملكي الشركسي) къулыкъур зэрахьэрщ.

Мы хабзэр къыщежьар 1921 гъэрщ, Трансиорданиэ Эмиратыр щызэрагъэпэща лъэхъэнэрщ. Абы щыгъуэ Пащтыхь Абдуллах I-нэр адыгэ лъэпкъым и пэжыгъэм, зэпэщыныгъэм икӀи дзэ хабзэжьхэм щыгъуазэти, адыгэхэр и щхьэ хъумакӀуэу иригъэблагъащ — а хабзэр нобэми ирагъэкӀуэкӀ Пащтыхь Абдуллах II-нэм и деж.

• Зэпэщыныгъэмрэ пэжыгъэмрэ — Адыгэ ХъумакӀуэхэр (Circassian Guard) къацӀыху я дзэ зэпэщыныгъэ икӀи щытыкӀэ дахэмкӀэ
• Хабзэ щыгъын — хъумакӀуэхэм къулыкъур щызэрахьэкӀэ ящыгъщ лъэпкъ фащэ (Цый)
• Шыхэпсэуныгъэм и нэщэнэ — мы къулыкъум къегъэлъагъуэ адыгэ лъэпкъымрэ Хашимит лъэпкъымрэ я зэхуаку дэлъ шыхэпсэуныгъэ куур
• Хабзэ зэхьэхухэм я рол — ахэр Пащтыхь Уардэм (Royal Palace) и хъумакӀуэщ, къэрал хабзэ зэхьэхухэм хэтщ икӀи нэгъуэщӀ къэралхэм къикӀа хьэщӀэ лъапӀэхэм я гъусэщ

Мы къулыкъур нэщэнэ къудейкъым — абы къегъэлъагъуэ адыгэ лъэпкъымрэ Иорданиэ пащтыхь лъэпкъымрэ я зэхуаку илъэс куэдкӀэ дэлъа пэжыгъэмрэ пщӀэныгъэмрэ. Пащтыхь ХъумакӀуэр дуней псом щыпсэу адыгэ лъэпкъ псом щхьэкӀэ гушхуэныгъэшхуэщ.

Иорданием и Адыгэ Жылагъуэ Нэхъыщхьэхэр

Иорданием щыпсэу адыгэхэр нэхъыбэу зэщӀэпсэущ тхыдэ щхьэхуэ зиӀэ мы къалэхэмрэ щӀыпӀэхэмрэ:

• Амман (Amman) — къэралым и къалащхьэщ икӀи адыгэхэр нэхъыбэу щыпсэу щӀыпӀэщ. Мыбы щыӀэщ Адыгэ Хасэшхуэр (Circassian Charity Association) икӀи щэнхабзэ идотхэр
• Уади Сир (Wadi Sir) — адыгэхэр япэу здэтӀысхьа щӀыпӀэхэм ящыщ зыщ, хабзэхэмрэ бзэмрэ (анэдэлъхубзэм и зы псалъэкӀэ) фӀыуэ здыщыхъумарщ
• Наур (Naour) — Амман и ипщэ-къухьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэ, тхыдэ куу зиӀэ адыгэ жылагъуэщ
• Суэйлэх (Sweileh)
— Амман и гъунэгъу къалэ цӀыкӀу, адыгэ куэд зыщыпсэу
• Jerash (Джераш) — Урым (Roman) лъэхъанэм къэна зэхэкъутэныгъэ цӀэрыӀуэхэм я гъунэгъуу гъэпсащ, мыбдежым щыпсэу адыгэхэр къэбэрдей лъэпкъыжьхэу зэрыщытымкӀэ цӀэрыӀуэщ
• Zarqa (Зарка) — Иорданием и къалэ нэхъ ин дыдэхэм ящыщу етӀуанэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщӀа адыгэ унагъуэхэр щыпсэущ
• Russeifa (Русейфа) — адыгэ тхыдэм и лъэужь зыхэлъ нэгъуэщӀ зы щӀыпӀэ

Мы щӀыпӀэ псоми езым я лъэпкъ хасэхэр, къафэ гупхэррэ зэгухьэныгъэхэррэ яӀэщ. Зэгъусэу ахэр зэкъуэт лъэпкъышхуэ мэхъу, я бжыгъэри цӀыху 100,000-м къыщыщӀэдзауэ 170,000-м нэс йохъу — ар дуней псом щыпсэу адыгэ диаспорэхэм ящыщу нэхъ ин дыдэхэмрэ нэхъ зэхэтыкӀэ зэпэшэч зиӀэхэмрэ ящыщ зыщ.

Псэу культурэ

Иорданием деж адыгэ культурэр музейм щӀэлъ экспонат къудейкъым — ар махуэ къэс гъащӀэм хэтщ. Диаспорэ куэдым я лъэпкъ хабзэхэр лъэхъанэ кӀуэкӀэ-къэкӀуэкӀэм хэкӀуэдэжми, Иорданием ис адыгэхэм я культурэ гъащӀэр зэпэшэчу, лъэщу яхъумэф.

Лъэпкъ Культурэм и Лъабжьэхэр:

• Адыгэ Хабзэ — адыгэхэм я пщӀэныгъэм, нэмысымрэ зэхущытыкӀэмрэ я хабзэжь, унагъуэ гъащӀэр, хьэщӀэщ хабзэррэ лъэпкъ зэхущытыкӀэхэррэ зэзыгъэувэ
• Лъэпкъ джэгухэр (Унагъуэ ихьэ) — махуэ зыбжанэкӀэ екӀуэкӀ махуэшхуэхэр, езым и хабзэ гъэщӀэгъуэнхэр, лъэпкъ фащэхэррэ лъэпкъ псом и хэтыныгъэмрэ зыхэлъ
• Къафэмрэ фольклорымрэ (Удж) — адыгэ къафэ гупхэр къэрал махуэшхуэхэм, дуней псо фестивальхэмрэ лъэпкъ зэхуэсхэмрэ щыкъафэ. Адыгэ къафэр и лъэщагъымкӀэ, и дахагъымрэ и зэпэщагъымкӀэ къахэщщ
• Бзэр хъумэныгъэ — адыгэбзэр унагъуэхэм щыпсэлъэныгъэ бзэщ, лъэпкъ школхэм щрагъаджэ, культурэ зэӀущӀэхэм щызехьэ
• Лъэпкъ шхыныгъуэхэр — Хьэлывэ, Шышлыкъ, Гэбыр (Gebur), адыгэ джэдлыбжьэ хуэдэ шхыныгъуэхэр унагъуэ зэхуэсхэм я шхыныгъуэ нэхъыщхьэу къонащ
• Макъамэ — адыгэ лъэпкъ макъамэхэр шыкӀэпшынэмрэ пхъэцӀычымрэ къыщӀэуэу къафэхэм щӀэгъущ

Джэгухэр: Псэу Хабзэ

Иорданием щекӀуэкӀ адыгэ джэгухэр дуней псом щынэхъ къабзэу къэнахэм ящыщщ. Ахэр лъэпкъ фащэхэмкӀэ гъэщӀэрэщӀащ — щауэр цые фӀыцӀэ щыгъыу, дыжьын кхъуэщынхэр (газырхэр) и бгъэм хэсу, нысащэр адыгэ фащэ хужь дахэ щыгъыу. Джэгур Адыгэ Хабзэм и лъабжьэм тету екӀуэкӀщ: нысащэ ищэ хабзэр, нысащэ гъуэгур, лъэпкъ псом и къафэр жэщ псом екӀуэкӀыфынущ.

Адыгэбзэр Иорданием

Иорданиер адыгэбзэр хъумэнымкӀэ диаспорэ къэралхэм ящыщу нэхъ ехъулӀэныгъэ зиӀэу къалъытэ. Унагъуэ куэдым бзэщитӀ зэдаӀыгъщ — унэм щыӀэу адыгэбзэкӀэ псалъэу, жылагъуэ гъащӀэм щыӀэу хьэрыпыбзэкӀэ. Лъэпкъ хасэхэм я бзэ школхэм ар ягъэлъэщ, иджырей зэманым бзэр хъумэнымкӀэ цифрэ Ӏэмэпсымэхэр, социал сетхэррэ онлайн еджэныгъэ платформэхэррэ къагъэсэбэп.

Иорданием и Адыгэ ЦӀэрыӀуэхэр

Иорданием ис адыгэхэр зыкъэзыгъэлъагъуэу, макъ инкӀэ зызыӀуатэ цӀыхухэу щыткъым — ауэ ахэр иджырей Иордан къэралыгъуэр гъэпсынымрэ и зыужьыныгъэмрэ хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщӀахэрщ. Я лэжьыгъэр политикэм, дзэ Ӏуэхухэм, бизнесхэм, культурэмрэ жылагъуэ лэжьыгъэмрэ щызэбгырыдзащ.

СаӀид эл-Муфти (Sa'id al-Mufti)

Иорданием и Премьер-министру щэнейрэ щытащ

Политикэ Пашэхэр

• Саид аль-Муфти (Sa'id al-Mufti / سعيد المفتي) — Иорданием и Премьер-министру зыбжанэрэ щытащ (1950, 1955, 1956 гъэхэм). Араб дунейм щыпсэу адыгэ политикхэм я нэхъ инхэм ящыщ зыщ. Иорданием и къэрал гъэпсыкӀэмрэ и конституцием и зыужьыныгъэмрэ лэжьыгъэшхуэ щригъэкӀуэкӀащ.
• Абдул Муним аль-Рифаи (Abdul Munim al-Rifai / عبد المنعم الرفاعي) — Премьер-министррэ дипломатрэ, дунейпсо аренам Иорданиер къыщызыгъэлъагъуэу щытащ.
• Ахьмэд аль-Лози (Ahmad al-Lawzi / أحمد اللوزي) — Иорданием и Премьер-министр (1971–1973), лъэпкъ зыужьыныгъэм и зэман гугъухэм къэралым и пашэу щытащ.

Дзэ Пашэхэр

• Уасфи Мырзэ (Wasfi Mirza) — Иорданием и дзэ къарухэм адыгэхэм я щытыкӀэ быдэр къэзыгъэлъагъуэ дзэ пашэ ин.
• Фельдмаршал Хьабис аль-Мэджали (Habis al-Majali) — Езыр лъэпкъкӀэ арабу щытми, Иорданием и дзэ унафэщӀхэм я нэхъыбэр зыубыд адыгэ офицерхэм къыдэлэжьащ.
• Адыгэ Къэрал Гъуэтыж (Royal Guard) и унафэщӀхэр — ПщӀэшхуэ зиӀэ Къэрал Гъуэтыж (Royal Guard) къулыкъур илъэс куэдкӀэ адыгэ офицерхэм ягъэлажьэ.

Культурэмрэ Жылагъуэмрэ я Пашэхэр

• Амджэд Къэсус (Amjad Qsous / أمجد قسوس) — Иорданием щыпсэу адыгэхэм я тхыдэр зыхъумэ культурэ лэжьакӀуэ цӀэрыӀуэ.
• Адыгэ Хасэ (Circassian Charity Association) и пашэхэр — Ближний Восток (КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум) щынэхъ жьы дыдэ адыгэ организациещ, 1932 гъэм Амман къалэм щызэӀуахащ, лъэпкъым и цӀыху пашэхэм илъэсищэм нэблагъэкӀэ ягъэлажьэ.
• Д-р Мухьидин Къандур (Dr. Mohydeen Quandour) — Дуней псом щыцӀэрыӀуэ адыгэ щӀэныгъэлӀрэ жылагъуэ лэжьакӀуэрэ.

Бизнесымрэ Профессионал Лэжьыгъэмрэ я Пашэхэр

• Адыгэхэм пщӀэшхуэ щызиӀэщ Иорданием и банкхэм, ухуэныгъэм, медицинэмрэ инженериемрэ.
• Адыгэ унагъуэ зыбжанэ Иорданием и бизнес династие нэхъ инхэм ящыщщ.
• Адыгэ профессионалхэм къэрал министерствэхэм, университетхэмрэ дунейпсо организациехэмрэ унафэщӀ къулыкъухэр щаубыд.

Парламентым и Къулыкъухэр

Иорданием и хабзэм (electoral law) теткӀэ адыгэхэмрэ шэшэнхэмрэ папщӀэ Депутатхэм я Палатэм (House of Representatives) щхьэхуэу хэкӀыпӀэхэр (seats) яӀэщ — ар къэралым и зыужьыныгъэм абыхэм ягъэкӀуа лэжьыгъэм и щыхьэтщ. Мы конституцие хабзэм и фӀыгъэкӀэ адыгэхэм я макъыр Иорданием и демократие зэпэщӀэтыныгъэм хэтщ.

Жылагъуэм къыхэкӀа Тхыдэ Пэжхэр

Хэхэсхэм къыщыщӀэдзауэ Къэрал Гъуэтыжым (Royal Guard) нэс

1870-1880 гъэхэм я щыгъын закъуэм нэмыщӀ зимыӀэу къэса унагъуэхэм я къуэрылъху-къуэрылъхужхэр нобэ Иорданием и Къэрал Гъуэтыжым (Royal Guard) къулыкъу щащӀэ. Хэхэс цӀыхухэм къыщыщӀэдзауэ Пащтыхьым и гъуэтыж пэжхэм нэс гъуэгур — ар Иорданием щыпсэу адыгэхэм я тхыдэм и нэхъ ин дыдэ нэщэнэщ.

Бзэр Унэм Щыхъумэныгъэ

Унагъуэ куэдым мыпхуэдэ хабзэ дахэ яӀэщ: "Адыгабзэ унэм — عربي برة" (Адыгабзэр унэм, араб бзэр щӀыбым). Нанэхэм я къуэрылъхухэм адыгабзэкӀэ фӀэкӀа епсалъэркъым, дунейм и бзэ нэхъ жьы дыдэхэм ящыщ зым къыкӀэлъыкӀуэ щӀэблэхэм зыщамыгъэгъупщэным папщӀэ.

Къафэр — Лъэпкъ Нэщэнэу

Иорданием щыпсэу адыгэ щӀалэгъуалэр цӀыкӀу щытхэу адыгэ къафэ гупхэм (فرق الرقص الشركسي) хыхьэу щӀадзэ. Мы гупхэр лъэпкъ махуэшхуэхэм, дунейпсо фестивалхэмрэ жылагъуэ зэӀущӀэхэмрэ къыщыфэ. ЩӀалэгъуалэ куэдымкӀэ къафэр джэгу закъуэкъым — ар лъэпкъ зыхэщӀэныгъэмрэ гушхуэныгъэмрэ я нэхъ нэщэнэ инщ. Иорданием и адыгэ къафэ гупхэр дуней псом щынэхъ дахэ дыдэхэм ящыщщ.

Жьыщхьэ Махуэхэр

Иорданием и адыгэ унагъуэхэм тхьэмахуэ къэс жьыщхьэхэр (Хасэ / حاسة) зэхуэсхэу жылагъуэ хабзэхэр зэрахьэ. Мы зэӀущӀэхэм жылагъуэ Ӏуэхухэр щагъэзэщӀэ, зэпэщӀэтыныгъэхэр щагъэкӀуэд, лъэпкъ тхыдэри щӀэблэхэм иратыж — ар Кавказ Хэкумрэ хэхэсхэмрэ зэзыпх псэущхьэщ.

Хасэхэмрэ Культурэ Институттхэмрэ

Иорданием щыпсэу адыгэхэм дуней псом щынэхъ зэпэщӀэтыныгъэ ин зиӀэ организациехэр яӀэщ:

• Адыгэ Хэпсэу (Circassian Charity Association - الجمعية الخيرية الشركسية) — 1932 гъэм Amman (Амман) къалэм щызэхащащ. Мыр КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум дэт адыгэ зэгухьэныгъэхэм я нэхъ жьы дыдэщ икӀи я нэхъ инщ. Лъэпкъ программэхэр, бзэ курсхэр икӀи жылагъуэ Ӏуэхухэр ирегъэкӀуэкӀ.
• Al-Ahli Club (النادي الأهلي) — Спортрэ щэнхабзэрэ зыщызыужь клубщ, лъабжьэ быдэу адыгэ хабзэм пыщӀащ, спорт лӀэужьыгъуэ куэдкӀэ командэхэр иӀэщ.
• Адыгэ Щэнхабзэ Академие (Circassian Cultural Academy) — Сабийхэмрэ балигъхэмрэ папщӀэ адыгэбзэ курсхэр, тхыдэ дерсхэр икӀи щэнхабзэ зэӀущӀэхэр ирегъэкӀуэкӀ.
• Къафэ икӀи фольклор ансамбльхэр — Профессиональнэ икӀи полупрофессиональнэ гуп куэд, Иорданием и цӀэкӀэ дунейпсо зэпеуэхэм хэтхэр.
• ЩӀалэгъуалэ зэгухьэныгъэхэр — ЩӀэблэ щӀэр лъэпкъ хъугъуэфӀыгъуэхэм хэшэнымкӀэ икӀи ахэр хъумэнымкӀэ лэжьыгъэ ирегъэкӀуэкӀ, иджырей технологиехэмрэ (социальнэ сещхэмрэ) цифровэ платформэхэмрэ къагъэсэбэпу.
• Бзылъхугъэ зэгухьэныгъэхэр — Адыгэ бзылъхугъэхэм я гупхэр, лъэпкъ ӀэшӀагъэхэр, шхыныгъуэхэр хъумэным икӀи жылагъуэ зэӀущӀэхэр зэхэщӀэнымкӀэ лэжьыгъэ ирегъэкӀуэкӀ.

Мы ӀуэхущӀапӀэхэм я фӀыгъэкӀэ лъэпкъ щэнхабзэр хъума мэхъу, гъащӀэм хэтщ икӀи къэкӀуэну щӀэблэм иратыж — ар тхыдэ къудейуэ щыткъым, атӀэ псэу щэнхабзэу щытщ.

Иорданием ис Адыгэхэм я щхьэхуэныгъэ лъэщыр

Дуней псом щыпсэу адыгэ диаспорэхэм яхуэмыдэу, Иорданием ис адыгэхэм я гъащӀэ гъуэгур щхьэхуэ зыщӀыр мыхэращ:

Лъэпкъ Хабзэмрэ Зэгъусэ Гъэпсэныгъэмрэ — илъэси 160-м къехъукIэ къэралым и зы Iыхьэшхуэу щытхэми, я лъэпкъ хабзэмрэ щытыкIэмрэ зэрахъумэ
• Бзэр Хъумэныгъэ — Адыгабзэр Иорданием нэхъыфIыу щыхъумэ зэрыщытымкIэ хамэ къэралхэм (диаспорэм) япэ итыгъуэ иIыгъщ, лъэпкъым и щIэблэхэм бзэр зэIэпах
• IэнатIэ Гъэпсыныгъэ — жылагъуэ зэхэтыкIэ гъэпса, лъэпкъым и къэкIуэнум еплъыкIэ куу иIэу, IэщIагъэ зэгухьэныгъэхэмрэ культурэ пIэхэмрэ иIэу
• Къэралым и лъытэныгъэ — парламентым конституционнэ щӀыкӀэкӀэ лъэпкъым и лӀыкӀуэ зэрыщыӀэмрэ Пащтыхь Гвардием (Royal Guard) и къулыкъур зэрагъэзащӀэмрэ
• Тхыдэ мыхьэнэр — къэралым и къалащхьэр зыгъэува лъэпкъу зэрылъытэр, ар хамэ къэрал зыдэс адыгэхэм я дежкӀэ щыпкъэ гъуэтыгъуафӀэкъым
• Жылагъуэ зэкъуэтыныгъэ — унагъуэ зэхуэщӀыныгъэмкӀэ, зэӀущӀэхэмкӀэ икӀи зэхуэдэ лъэпкъ хабзэхэмкӀэ зэпхыныгъэ быдэ зэрахьэ

КъэкӀуэнур

Иорданием ис адыгэ щӀэблэщӀэр еджащ, дуней псом зэпхыныгъэ иӀэщ икӀи и лъэпкъ къыхэкӀыпӀэмкӀэ ехъуапсэщ. Ахэр я адэжьхэм къахуагъэна лъэпкъыпсэм тетщ, иджырей технологиехэри къагъэсэбэп:

• Цифровой щӀыкӀэкӀэ лъэпкъыпсэр хъумэн — унагъуэ лъэпкъ жыгхэр гъэпсын, архивхэр цифровой щӀыкӀэм ипщӀэн икӀи анэдэлъхубзэмкӀэ онлайн ресурсхэр къыщӀэгъэкӀын
• Дуней псом ис адыгэхэм зэпхыныгъэ яхуиӀэн — Тыркум, Исраил, Сирием, Европэм икӀи АШЗ-м ис адыгэхэм социальнэ сещхэмкӀэ икӀи культурнэ зэхъуэкӀыныгъэхэмкӀэ зэпхыныгъэ яхуиӀэщ
• Хэкум зэрызэпхыжыр — Иорданием ис адыгэ щӀалэгъуалэм ящыщ гуэрхэр Кавказым кӀуащ е Хэкум (Адыгэ Республикэм, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым) я адэжьхэм я къуажэхэм зыщагъэпсэун щхьэкӀэ Ӏэпхъуащ
• Академик щӀэныгъэ — Иорданием ис адыгэ щӀэныгъэлӀхэм адыгэ бзэщӀэныгъэм, тхыдэм икӀи культурнэ антропологиемкӀэ лэжьыгъэ инхэр ягъэхьэзыр

КӀэух гупсысэ

Иорданием адыгэхэр лъэпкъ мащӀэ къудейкъым — ахэр къэралыр зыгъэува, зыхъумэ икӀи зыгъэпса лъэпкъщ.

Амман (Amman) къалэжьым и зэхуэдитӀыр зэрагъэпсыжам щыщӀэдзауэ, Пащтыхь уардэунэм и кӀэпхъхэм адыгэ фащэкӀэ зэрыщытым нэс, Премьер-министр къулыкъумрэ къэрал хабзэхэр зэрагъэпсым нэс — я тхыдэр пщӀэныгъэм, пэжыгъэм икӀи зыкӀи мыкӀуэдыж лъэпкъ зыхэщӀэныгъэм и щыхьэтщ.

Иорданием ис адыгэ жылагъуэр щыхьэт наӀуэщ хамэ щӀыпӀэ ущыпсэуныр лъэпкъыр кӀуэдын хуейуэ зэрыщымытым. Хэкум ирагъэкӀа нэужь илъэс 160-рэ зэрыдэкӀам иужькӀэ, Иорданием ис адыгэпсэр нэхъ ину мафӀэу мэблэ.

Иорданием ис адыгэ цӀэрыӀуэхэр — Гъэубгъуауэ

🎭 Гъуазджэ, Джэгу икӀи Медиа

• Nadia Sakkijha (نادية سكجها) — Иорданием и фащэ дизайнер цӀэрыӀуэ, адыгэ лъэпкъ къыхэкӀыпӀэ иӀэщ. Дуней псом щацӀыху и haute couture коллекциехэмкӀэ, адыгэ нагъыщэхэмрэ иджырей дизайнымрэ зэхигъэувауэ
• Ashraf Barhom (أشرف برهوم) — Адыгэ лъэпкъ къыхэкӀыпӀэ зиӀэ актёр цӀэрыӀуэ, Голливуд и фильм инхэу Kingdom of Heaven икӀи Agora-м хэтащ
• Mais Shalash (ميس شلش) — Иорданием и ТВ-м и лӀыкӀуэ икӀи медиа-персонэ цӀэрыӀуэ, адыгэ лъэпкъ къыхэкӀыпӀэ иӀэщ, культурнэ программэ инхэр егъэкӀуэкӀ
• Nart Circassian Dance Troupe — Иорданием и адыгэ къафэ ансамбль нэхъыщхьэ, дуней псом и фестивальхэмрэ пащтыхь зэӀущӀэхэмрэ адыгэ культурэр къыщагъэлъагъуэ
• Lana Mamkagh (لانا ممقاغ) — СурэтыщӀ, и лэжьыгъэхэмкӀэ адыгэ лъэпкъ зыхэщӀэныгъэмрэ хэкум ирагъэкӀыныгъэмрэ и темэхэр къыхощ, и сурэтхэр Курыт КъуэкӀыпӀэмрэ Европэмрэ щагъэлъагъуэ
• Aysegul Barhom — Документальнэ фильмхэр зыщӀ, Иорданиемрэ хамэ къэралхэмрэ адыгэ лъэпкъыпсэр зэрахъумэм теухуа лэжьыгъэхэр иӀэщ

⚽ Спорт

• Mahmoud Shelbayeh (محمود شلباية) — Иорданием и футболкӀэ лъэпкъ командэм и капитан щытащ, Иорданием и спорт тхыдэм и адыгэ атлет нэхъ цӀэрыӀуэхэм ящыщщ
• Omar Bzayigh (عمر بزيغ) — Профессиональнэ футболист, Иорданием и Премьер-лигэм и клуб зыбжанэм щеджащ
• Circassian Sports Club (النادي الشركسي) — Иорданием и спорт клуб нэхъ жьыхэм ящыщщ, Амман къалэм щызэӀуахащ. ФутболкӀэ, баскетболкӀэ икӀи дзэ гъуазджэхэмкӀэ командэ зэпеуэхэр иӀэщ. Мы клубыр илъэс куэдкӀэ лъэпкъ стадиум и атлетхэр зыгъэхьэзыр щӀыпӀэу щытщ
• Тамара Бархъум (Tamara Barhom) — Иорданием и шыуагъэ спортым и щӀэблэ щӀэщыгъуэ, адыгэ шыуагъэ хабзэ куур зыгъэпэж.
• Ахьмэд Хьэбжокъуэ (Ahmad Habjoka - أحمد حبجوقة) — Иорданием и Олимп Комитетым и унафэщӀу щыта, адыгэ лъэпкъым къыхэкӀа спорт администратор цӀэрыӀуэ. Ар дэӀэпыкъуащ дунейпсо спорт зэхьэзэхуэхэр Иорданием къыщызэрагъэпэщынымкӀэ.

🏛️ Бизнесым, ЩӀэныгъэмрэ Къэрал Къулыкъумрэ

• Юсыф Хьэбжокъуэ (Yousef Habjoka - يوسف حبجوقة) — Иорданием и промышленностымрэ бизнесымрэ я пашэ, адыгэ лъэпкъым къыхэкӀащ. Къэралым и инфраструктурэ проект инхэмрэ зыужьыныгъэ лэжьыгъэхэмрэ хэтащ.
• Д-р Суфян Абабнэ-Къандур (Dr. Sufyan Ababneh-Quandour) — Гу узымкӀэ дохутыр (кардиолог) цӀэрыӀуэ, Иорданием и медицинэм и стандартхэр зыгъэпсынщӀа щӀэныгъэлӀ.
• Хьэзым Шэхшыр (Hazem Shakhshir - حازم شخشير) — Банк лэжьыгъэм и пашэ, Иорданием и финанс инапӀэ нэхъыщхьэхэм унафэщӀ къулыкъухэр щиубыдащ.
• Д-р Амирэ Бзэигъу (Dr. Amira Bzayigh) — Университетым и профессор, Иорданием и Университетым адыгэ бзэщӀэныгъэмрэ хабзэ хъумэнымрэ щызыдж щӀэныгъэлӀ.
• Късус (Qsous - قسوس) лъэпкъыр — Адыгэ бизнес династие цӀэрыӀуэ, Иорданием и унэ-щӀыпӀэ (real estate), хьэщӀэщ лэжьыгъэмрэ сатумрэ я зыужьыныгъэм хэтхэщ.
• Бзэигъу (Bzayigh - بزيغ) лъэпкъыр — Иорданием и медицинэмрэ аптекэ лэжьыгъэмрэ (pharmaceutical) фӀыуэ щыцӀэрыӀуэ лъэпкъ.
• Д-р Иззэт Хьэбжокъуэ (Dr. Izzat Habjoka) — Инженер, къэрал чэнджэщэгъуу щытащ, Иорданием и къалэ гъэпсыкӀэмрэ инфраструктурэмрэ и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуищӀащ.
• Наил Хьэбжокъуэ (Nael Habjoka) — Юрист цӀэрыӀуэ, Пащтыхьыгъуэм и хьэкум чэнджэщэгъу къулыкъу зэмылӀэужьыгъуэхэр иригъэкӀуэкӀащ.

📌 Адыгэхэр Иорданием и Парламентым

Иорданием и конституциемкӀэ адыгэхэмрэ шэшэнхэмрэ папщӀэ парламентым щыпӀэ (seat) щы хах, ар политикэ лъэныкъуэкӀэ лъэпкъым и макъыр зэрыщыӀэнум и щыхьэтщ. Илъэс пщӀы бжыгъэхэм къриубыдэу, а пӀэхэр иубыдащ лъэпкъым и пашэ цӀэрыӀуэхэм, ахэр адыгэ Ӏуэхухэм нэмыщӀ къэралым и зыужьыныгъэми жыджэру хэтащ. Адыгэ депутатхэм лэжьыгъэ ин ирагъэкӀуэкӀащ хабзэжьхэр хъумэнымкӀэ, лъэпкъ мащӀэхэм я хуитыныгъэхэмкӀэ, Иорданиер зэманым декӀуу гъэпсынымкӀэ хабзэхэр (laws) къыдэгъэкӀынымкӀэ.