Бжъэдыгъу лъэпкъ: Адыгэмэ япщышхо ныбжьэгъухэр

Бжъэдыгъухэр (Адыгэ: Бжъэдыгъу) Кубанрэ Лабэрэ псыхэм азфагу дэлъыгъэ гухэныдэхэм апэу зыщыпсэугъэхэ адыгэ лъэпкъ.[0] Ахэр пщышхо лъэпкъхэм ащыщыгъэх, пщы унагъохэмрэ лъэпкъым зэрэзэхахьэжьыгъахэмрэкIэ ацIэ зычIэтгъашIэрэр.

Бжъэдыгъухэр хэтхэ?

Бжъэдыгъухэр «пщышхо» лъэпкъхэм ащыщыгъэх, пщыхэмрэ уэркъхэмрэ якъэкIуалIэхэр зэтырахыгъэу илъэпкъ зэхэтыр аIыгъыгъ. Непэрэ мафэм Бжъэдыгъухэр Адыгэ Республикэм ичIыпIэ шъхьаIэу щытых, Бжъэдыгъу кIэухыр къэблэбзырэ Адыгэ бзэу пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщэу къалъытэ.

Къэбэртаехэмрэ Шъэпсыгъэхэмрэ нахьыбэу зэрэщымытыхэми, Бжъэдыгъухэм политическэ зекIошхо яIыгъыгъ, ахэр пщы унагъохэмрэ нэмыкI лъэпкъхэмрэ язэдэлэжьэныгъэхэм афэгъэзахэу.

Тарихъ чIыгу

Бжъэдыгъу хэгъэгури Кубанрэ Лабэрэ псыхэм азфагу дэлъыгъэ гухэныдэкIэ ихъугъагъэу щытых, адырэ Адыгэ Республикэрэ Краснодар Краимрэ язакъоу. Губгъо уцугъэхэм мэкъончъэшхо, шэпс, былым лэжьэныгъэ яIыгъыгъ, ахэр Бжъэдыгъухэр адыгэ лъэпкъхэм анахь баехэм ащыщэу зэрэхъугъэхэр.

Тарихъ къутамэрэ зэхэтыкIэмрэ

Бжъэдыгъухэм адыгэ лъэпкъ зэфагу политикэм чIыпIэ шъхьаIэ щыIыгъыгъ. Ахэмэ яшъуагъэ-чIыпIэ псыхэм азфагу зэрэдилъыгъэм ушъхьагъар баищтыгъэхэр ари, хэкIодыр ари. Бжъэдыгъу Хасэр (къухасэр) адыгэ зэхэтыкIэм иIудан, пщы унагъохэм ялъэгапIэрэ зэфэдэ IутыкIэхэмрэ зэдафэхэу — Адыгэ ХабзэмкIэ къыгъэунэфыгъэ зекIуакIэ.

Бжъэдыгъу пщыхэм адыгэ дипломатикэ зекIошхохэм ахэлэжьагъэх, ахэр Усман Империерэ Адыгэ-Урыс Заомрэ ягъогу къэзыгъэунэфыгъэ европейскэ къутамэхэмрэ зэдагъэпсэугъэх.

Лъэпкъ тхыпхъэрэ непэрэ къутамэхэмрэ

1864-рэ илъэсым Урысхэм зэрэкъызэраубытыгъэу, Бжъэдыгъу лъэпкъым ичIыпIэ шъхьаIэ Усман Империем агъэкIуагъ. Ау, нэмыкI лъэпкъхэм афэдэу, Бжъэдыгъу къутамэшхо ячIыгу щыкъэнагъэу икIугъэу Адыгэ Республикэм непэ щыпсэу.

Диаспорэ Бжъэдыгъу къутамэхэр Турцием (Мрамор хышхуэм икъутамэ), Иорданием, Сирием дэлъытых.

Бжъэдыгъу культурэрэ лъэпкъ тхыпхъэрэ

Бжъэдыгъухэр адыгэ орэдыIуакIэмрэ къэшъуакIэмрэ афэгъэшIурыхьэщтых. Бжъэдыгъу кIэухым адыгэ бзэм итарихъи хэлажьэхэрэ ишъхьагъэми адыгэ гущыIалъэм ипшъэрылъхэм ащыщыр къыгъакIо.

ЦIэрыIу лъэпкъхэм ащыщых: Хъуадэ, Хьаткъо, Цэй (кланхэр). Уиунагъо тхыпхъэр Тынасып лъэпкъ тхыпхъэ лъащэхэмрэ Унагъо гъэпсыгъэмрэкIэ къэбгъоты.

Бжъэдыгъу Тамгъ

Бжъэдыгъу пщыхэмрэ уэркъхэмрэ тамгъэ (дамыгъэ) Iуданэшхо яIыгъыгъ. Ахэмэ ягеральдикэ щыIэныгъэхэр къычIэнагъэхэу CircassianWeb-м итамгъэ тхыпхъэ зашъхьашIом щыдгъэгъотышъощт. Мы щыIэныгъэхэр лъэпкъым иIудан, идунае, ишъхьагъэ зэхэфынымкIэ къызэракIуалIэщтыгъэхэр.