Бэслъэней лъэпкъ: Къуэкӏыпӏэ Адыгэм и хъумэжхэр

Бэслъэнейхэр (Адыгэ: Бэслъэней) Адыгэ лъэпкъщ, тарихъымкӏэ Лабэ ипщалъэрэ Уарп ипщалъэрэ я лъагэхэм щыпсэуауэ, Къуэкӏыпӏэ Адыгэм, Кабэрдейм бгъэдэлъауэ бзэкӏи, хабзэкӏи, зэгурыӏуэкӏи.

Бэслъэнейхэр хэтхэ?

Бэслъэнейхэр Къуэкӏыпӏэ Адыгэ къудамэу ябж. Я бзэр Къухьэпӏэ Адыгэмрэ Къэбэрдеймрэ къызэригъэплът, абыхэм бзэмкӏэ зэхуэмыдэу щытхэ. Пщылӏ хабзэ щыӏэу щытащ пщы унагъуэхэр Хасэ системэмкӏэ Адыгэ Хабзэм тетауэ.

Тарихъымкӏэ, Бэслъэнейхэр Кабэрдейхэм еплъытыхым нэхърэ е Шэпсыгъхэм нэхърэ нэхъ мащӏэу щытащ, ауэ я щытыкӏэ-пӏэрэ зэпылъ хабзэхэмрэ политикэу яӏамрэкӏэ мыхьэнэшхуэ яӏэт.

Тарихъ лъэпкъ щӏыналъэ

Бэслъэнейхэм я хэгъуэгуфӏыр Лабэрэ Уарпрэ я псыхъуэ щхьэщыгухэм дэтт, Кавказ Дамэ къушхьэхэм я лъабжьэхэм. Мы щӏыналъэр, иджы Къэрэшей-Шэрджэсым хэт, езыгъэплът хъумэныгъэхэрэ, мэстэнбэджышхуэхэрэ, шыр унэхэр.

Кабэрдейхэм я гъунэгъуу щытыныр щхьэусу я хабзэхэмрэ политикэ зэпылъхэмрэ нэгъунэ я пщы унагъуэхэр зэрыдихьэхамрэ, я зэпэубыдыгъуэхэмрэ щыужьырт.

Урыс-Адыгэ Зауэ & Лъэпкъэгъу гъэпцӏэгъуагъуэ

Адыгэ лъэпкъ псори хуэдэу, Бэслъэнейхэр Урыс унафэм щыӏэблэжакӏуэ щыхъуар хуэмыдгъэкӏуэдауэ къэнахэщ. 1864 гъэм щыгъуэ батэр щысххэр Осмэн Империем кӏуэжащ. Иджыпсту, Бэслъэней лъэпкъхэр Тыркум, Иорданым дэнэ щымыджеиуэ тетщ, езыхэр мащӏэу Къэрэшей-Шэрджэсым (Урысей) щыпхъункӏыу, Бэслъэней къуажэм и хъуреягъкӏэ.

Бэслъэней хабзэ & Лъэпкъ щытыкӏэ

Бэслъэнейхэр щызэфӏэуващ я пщылӏ Адыгэ хабзэхэр зэрыхахъуэмкӏэ, нэжьгъуэщӏ хабзэхэри, хьэщӏэ-унагъуэ хабзэхэри, уэрэдус хабзэхэри хэту. Адыгэ джэгухэмрэ уэрэдхэмрэ зэрыхахъуэмкӏэ я щытыкӏэ-пӏэр къушхьэ хабзэм къэзыгъэлъагъуэ уэрэдхэр хэлъщ.

Бэслъэней унагъуэ нэмысыпхъэхэм щыщхэщ Къанокъуэ (пщыхэР), ШэрджэсхэР, е Дохъукъуэшкъуэ лъэпкъхэр. Дэфтэрхэмкӏэ фыщӏэплъэкӏ нэмысыпхъэхэм.

Бэслъэней тамгъэ

Бэслъэней лъэпкъ тамгъэхэр тхылъ къуэлъэтхэмкӏэ щызэфӏэуващ, абыхэм Къуэкӏыпӏэ Адыгэ хабзэр къагъэлъагъуэ. Мы тамгъэхэр иджыри къыздэсым лъэпкъэгъу гъэпцӏэгъуагъуэ щытыкӏэу дуней псом щызэлъагъуэщ.